Jak wygląda akt zgonu papieża? – Caeremoniale Romanum

Die 14 octobris Anno Domini 2026
Sancti Callisti Papæ et Martyris

Wszelka dokumentacja, zarówno kościelna jak i cywilna, dotycząca Biskupa Rzymu, sporządzana jest w specjalny sposób. Jest to istotne nie tylko ze względów praktycznych, ale i historycznych. Co istotne, akt zgonu papieża, jakkolwiek opracowywany w unikalnej formie, jest zawsze dokumentem cywilnym, któremu towarzyszą inne procedury związane ze stwierdzeniem śmierci człowieka.

^{Papież Pius X na łożu śmierci (fotografia i ilustracja)}

W standardowym porządku administracyjnym akt zgonu jest jednym z wielu wpisów w księdze stanu cywilnego potwierdzającym fakt oraz okoliczności śmierci danej osoby. W przypadku papieża jest to zawsze osobna jednostka, z własną oprawą i towarzyszącymi dokumentami związanymi z wymianą informacji między Stolicą Apostolską a rzymską administracją cywilną.

Historyczne akty zgonów kolejnych papieży, wraz z pozostałą dokumentacją kościelną, cywilną i medyczną, są przechowywane w Archivio Storico Capitolino di Roma Capitale („Stołeczne Archiwum Historyczne Miasta Rzymu”), gdzie też mogą być konsultowane.

^{Przednia okładzina aktów zgonu Papieży Piusa X i Benedykta XV}

Akt zgonu Biskupa Rzymu, z uwagi zarówno na charakter osoby, której dotyczy, jak i sposób jego sporządzenia (zawsze odręczny), zawiera nieco więcej danych, niż tego typu dokument dotyczący statystycznego obywatela, obejmuje bowiem następujące informacje: cywilne imię i nazwisko, imię papieskie, godność (czyli Biskup Rzymu), datę i godzinę śmierci, miejsce śmierci, przyczynę śmierci, miejsce urodzenia, imiona i nazwiska rodziców, imiona i nazwiska świadków śmierci wraz z ich godnościami, wreszcie urzędowe poświadczenia i podpisy.

^{Tekst aktów zgonu Piusa X i Benedykta XV}

Dokumenty towarzyszące aktom zgonu papieży są m.in. następujące: medyczne potwierdzenie zgonu z wykluczeniem aktu przemocy lub ingerencji osób trzecich sporządzane przez papieskiego lekarza; zawiadomienie o śmierci papieża przesłane przez Watykan do Urzędu Miasta Rzymu (oznaczony pieczęciami Prefektury Pałacu Apostolskiego oraz Urzędu Miasta); inne notatki kancelaryjne poświadczające obieg dokumentów.

^{Od lewej: medyczne potwierdzenie zgonu Piusa X, zawiadomienie o śmierci Piusa X oraz notatka urzędowa dotycząca obiegu dokumentów związanych ze śmiercią Piusa X.}

Prezentowane dokumenty są tylko częścią złożonego procesu urzędowo-ceremonialnego związanego ze śmiercią papieża. Dawniejsze zwyczaje i obrzędy były bardziej rozbudowane, niż aktualnie. Jedną z najbardziej wyrazistych tradycji było stukanie przez kardynała kamerlinga zmarłego papieża w głowę specjalnym młoteczkiem i trzykrotne wywoływanie go po imieniu ze chrztu, by upewnić się, że nie żyje (ten element rytuału miał zostać porzucony po śmierci Piusa IX, którego w głowę miał stukać kardynał Joachim Pecci, późniejszy Leon XIII).

^{Po lewej: ilustracja ceremonialnego użycia młotka po śmierci Piusa IX. W środku: młotek używany dawniej do ceremonialnego stwierdzenia śmierci papieża. Po prawej: kardynał Joachim Pecci, Kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego, podczas ceremonii trzykrotnego uderzenia zmarłego Piusa IX młoteczkiem w głowę i wywołania go przy użyciu imienia ze Chrztu świętego.}

POLECANE FILMY

POLECANE LEKTURY

Agostino Paravicini Bagliani, Morte e elezione del papa Norme, riti e conflitti. Il Medioevo, Viella Editrice, Roma 2013.
Maria Antonietta Visceglia, Morte e elezione del papa Norme, riti e conflitti. L’Età moderna, Viella Editrice, Roma 2013.
Antonio Margheriti Mastino, La mort du pape. La longue mort des successeurs de Pierre, du Moyen Age à Jean-Paul II : cérémonies et traditions, embaumement, funérailles et inhumation, Liamar Editions, Monaco 2015.
Nicolas Delestre, Sic transit gloria mundi. La mort des papes, Fage Editions, Lyon 2020.