W swoim Komentarzu do Caeremoniale Episcoporum Mons. Gromier w podawaniu znaczenia poszczególnych ceremonii opiera się w znacznej mierze na ceremoniale papieskim, który stanowił jedno z głównych źródeł potrydenckiego manualnika dla biskupów, kapituł i klasztorów. Podajemy w tym miejscu najważniejsze ustępy dzieła Mons. Gromiera, w których przedstawia on, omawia lub eksplikuje papieskie ceremonie lub na ich podstawie objaśnia ceremonie i zwyczaje pontyfikalne i prałackie.
Wybór z pewnością nie jest komplety. Dzieło Gromiera należy czytać w całości, gdyż w wielu przypadkach wymagana jest znajomość innych jego fragmentów, by zrozumieć wywód. Nierzadko należy poszczególne ustępy osadzić w szerszym kontekście (strona, a nie tylko sam przywołany akapit, a nawet obajśnienie całego danego fragmentu ceremoniału biskupów) – tu staramy się pokazać jak wielkie znaczenie dla praktyk pontyfikalnych ma ceremoniał papieski, a co nie może ujść uwadze czytelnika komentarza Gromiera.
Tekst francuski oparty jest o wersję PDF komentarza z portalu Internet Archive (jakość OCR), zaś polskie tłumaczenia, wykonane przy pomocy translatora AI, należy uważać za robocze i z tego tytułu ewentualnie zawierające błędy oraz nieścisłości. Całe opracowanie również ma charakter roboczy. Jego celem jest choćby pobierze zaznajomienie polskiego czytelnika z dziełem prałata Gromiera oraz tradycjami papieskimi, które miały bezpośredni wpływ na kształt liturgii pontyfikalnej od XVI do XX wieku. UWAGA! W praktyce wypisów dokonano z użyciem sztucznej inteligencji, która nie zawsze odpowiednio odczytała i zinterpretowała odręczne zapiski, skąd wynikają powstałe braki lub nieścisłości; nad tabelą wypisów, w miarę możliwości, będziemy starali się jeszcze pracować, tak, by doprowadzić ją do zadwolającego stanu.
Wszyskie wypisane miejsca są podane na podstawie prywatnych notatek z własnej lektury komentarza Mons. Gromiera do Caeremoniale Episcoporum, życzliwie udostępnionego przez ks. Rocha Perrela (ówczesnego rektora seminarium IBP w Courtalain, aktualnie kapłana FSSP), zanim w sieci internetowej były dostępne jakiekolwiek skany. Notatki te udostępniamy na wypadek, gdyby ktoś samodzielnie zechciał konsultować komentarz watykańskiego altarysty.
| Miejsce | Tematyka | Tekst francuski | Tekst polski |
|---|---|---|---|
| s. 11, akapit 3 | definicja kaplicy papieskiej | Le Caeremoniale S.R.E., d’où sort en partie le C.E., conduit à parler souvent de la chapelle papale, pour laquelle il fut fait. Un « Annuaire pontifical », qui pendant quarante et un ans fit les délices du clergé, la définissait comme suit : « La chapelle papale comprend toutes les personnes et tous les collèges qui ont leur rang marqué dans la chapelle papale et doivent, en cette qualité, faire cortège au souverain pontife dans ses fonctions publiques, consistoires, chapelles, processions. » Je tâche d’en donner une définition plus satisfaisante, en attendant qu’on fasse mieux. Ainsi : La chapelle papale est l’assemblée du sacré-collège, de l’épiscopat, de la prélature, de la famille pontificale, d’officiers et de dignitaires, ecclésiastiques, religieux et laïques, pour les fonctions liturgiques solennelles avec célébration ou assistance du pape, même célébrées en son absence occasionnelle, même célébrées sede vacante. Elle a lieu également pour le consistoire public, quoique fonction non liturgique ; elle avait lieu pour la cavalcade à la prise de possession de la basilique Saint-Jean de Latran par le nouveau pape. On voit que chapelle papale désigne d’abord un lieu, ensuite ce qui s’y fait, enfin ceux qui y participent. | Caeremoniale Sanctae Romanae Ecclesiae, z którego częściowo wywodzi się Caeremoniale Episcoporum, skłania do częstego mówienia o kaplicy papieskiej, dla której zostało opracowane. „Rocznik papieski”, który przez czterdzieści jeden lat był ulubioną lekturą duchowieństwa, definiował ją następująco: „Kaplica papieska obejmuje wszystkie osoby i wszystkie kolegia mające w niej wyznaczone miejsce i zobowiązane z tego tytułu towarzyszyć papieżowi podczas jego publicznych czynności, konsystorzy, nabożeństw w kaplicach i procesji”. Postaram się podać definicję trafniejszą, dopóki ktoś nie zaproponuje lepszej. Kaplica papieska jest zatem zgromadzeniem Świętego Kolegium Kardynalskiego, episkopatu, prałatury, rodziny papieskiej, urzędników i dostojników kościelnych, zakonnych i świeckich, uczestniczących w uroczystych czynnościach liturgicznych, podczas których papież celebruje lub bierze udział w liturgii. Dotyczy to także celebracji odbywających się pod jego chwilową nieobecność, a nawet w czasie wakatu Stolicy Apostolskiej (sede vacante). Kaplica papieska gromadzi się również na konsystorz publiczny, choć nie jest on czynnością liturgiczną. Dawniej uczestniczyła także w uroczystym pochodzie związanym z objęciem przez nowego papieża bazyliki św. Jana na Lateranie. Widać więc, że określenie „kaplica papieska” oznacza najpierw miejsce, następnie to, co się w nim odbywa, a wreszcie osoby, które w tych wydarzeniach uczestniczą. |
| s. 12, akapit 1 | rodzina papieska | Il sera question des familiers du souverain pontife pour l’ordre de préséance ; il convient donc d’en donner une notion exacte. La famille pontificale désigne l’ensemble des personnes de tout rang, ecclésiastiques, religieux et laïques, qui forment l’entourage habituel, ou effectif ou honoraire, du pape régnant. | Będzie mowa o familiantach papieża w związku z porządkiem pierwszeństwa, należy więc dokładnie określić, kogo obejmuje to pojęcie. Rodzina papieska oznacza ogół osób wszelkiej rangi — duchownych, zakonników i świeckich — które tworzą zwyczajowe otoczenie panującego papieża, jako jego rzeczywiści członkowie lub członkowie honorowi. |
| s. 12, akapit 2 | tytuły kardynałów i biskupów | On ne saurait trop éclaircir les idées sur ces matières, car fréquemment, dans la littérature religieuse, un cardinal est qualifié d’éminent prélat, tandis qu’un évêque se lit promu prince de l’Église. | Nie można dostatecznie jasno objaśnić tych zagadnień, ponieważ w literaturze religijnej często kardynała określa się mianem wybitnego prałata, podczas gdy o biskupie można przeczytać, że został wyniesiony do godności księcia Kościoła. |
| s. 12, akapit 3 | zanik aktywności kaplicy papieskiej po 1870 r. | Quand a lieu une confrontation avec la chapelle papale, je parle au présent ; mais il faut l’entendre au passé. Jusqu’au 20 septembre 1870, la chapelle papale agissait cinquante-huit fois par an, sans compter les extra ; mais depuis cette date elle a cessé toute activité dans le cycle liturgique, temporal et sanctoral. On ne voit plus que des canonisations, ou quelque rare messe anniversaire, ou ce qui est inhérent au changement de pontificat. Lacune colossale et lamentable ! Les évêques avaient là un magnifique exemple d’assiduité liturgique. À défaut de stimulant, certains désertent leur cathédrale, même aux principales fêtes, pour des localités diocésaines où ils vont tenir des réunions de caractère religieux, social, scolaire, agricole et sportif, avec réception à la mairie quand c’est possible. Il arrive que des offices, qui devraient se faire à la cathédrale, se fassent dans la chapelle du grand séminaire. On trouve des originalités néfastes ; telle, au 2 novembre, celle d’un archevêque qui, au lieu de prendre part à la commémoraison des morts dans sa cathédrale, préférait aller dire une messe basse au cimetière. | Kiedy porównuję coś z kaplicą papieską, używam czasu teraźniejszego, ale należy rozumieć go jako odnoszący się do przeszłości. Do 20 września 1870 roku kaplica papieska działała pięćdziesiąt osiem razy w roku, nie licząc wydarzeń dodatkowych. Od tej daty zaprzestała jednak wszelkiej działalności w ramach cyklu liturgicznego okresów roku kościelnego i świętych. Obecnie można zobaczyć jedynie kanonizacje, niekiedy rzadko odprawianą Mszę rocznicową albo obrzędy związane ze zmianą pontyfikatu. Ogromna i godna ubolewania luka! Biskupi mieli tam wspaniały przykład wytrwałości w praktykowaniu liturgii. Pozbawieni takiego bodźca, niektórzy opuszczają swoje katedry nawet w najważniejsze święta i udają się do miejscowości w diecezji, aby uczestniczyć w spotkaniach o charakterze religijnym, społecznym, szkolnym, rolniczym i sportowym, niekiedy połączonych z przyjęciem w ratuszu. Zdarza się, że nabożeństwa, które powinny odbywać się w katedrze, sprawowane są w kaplicy wyższego seminarium duchownego. Spotyka się też szkodliwe osobliwości. Przykładem jest arcybiskup, który 2 listopada, zamiast uczestniczyć w katedrze w liturgicznej commemoratione omnium fidelium defunctorum, wolał odprawić cichą Mszę na cmentarzu. |
| s. 19, akapit nieoznaczony w wypisie | jedwabne szaty prałatów i asystentów tronu | Suivant un usage de Rome, ou plutôt de la chapelle papale, très ancien, postérieur au C. E., et maintenant à peu près entièrement disparu, les vêtements de soie (à l’exception de la chape) étaient portés en été par les membres de la prélature (y compris les laïques qui étaient prélats de la maison du pape, mais exceptés ceux des ordres réguliers) et par les familiers du souverain pontife. Lorsqu’un de ces prélats devient évêque, ou qu’un évêque devient membre du collège prélatice des assistants au trône pontifical, pourra-t-il porter partout les vêtements d’été en soie ? Tout fait croire que non. Un évêque a beau appartenir à la prélature romaine, il est avant tout évêque ; or la règle pour les évêques n’a pas changé. Un évêque chanoine s’habille en évêque, non en chanoine. La qualité d’assistant au trône pontifical n’a d’efficacité, ne donne préséance qu’à la chapelle papale (encore faut-il que le pape soit présent), et nulle part ailleurs. | Zgodnie z bardzo dawnym zwyczajem rzymskim, a właściwie zwyczajem kaplicy papieskiej, późniejszym niż Caeremoniale Episcoporum i obecnie niemal całkowicie zanikłym, latem noszono szaty jedwabne — z wyjątkiem kapy — przez członków prałatury, w tym świeckich należących do grona prałatów domu papieskiego, z wyłączeniem członków zakonów regularnych, a także przez familiantów papieża. Czy prałat, który zostaje biskupem, albo biskup, który wchodzi w skład kolegium prałatów asystujących przy tronie papieskim, może nosić jedwabne szaty letnie wszędzie? Wszystko wskazuje na to, że nie. Biskup może należeć do prałatury rzymskiej, ale przede wszystkim jest biskupem, a zasady dotyczące stroju biskupów nie uległy zmianie. Biskup będący kanonikiem ubiera się jak biskup, a nie jak kanonik. Godność asystenta przy tronie papieskim ma znaczenie i zapewnia pierwszeństwo wyłącznie w kaplicy papieskiej — i to pod warunkiem, że papież jest obecny — a nigdzie indziej. |
| s. 20, akapit nieoznaczony w wypisie | audiencja biskupów elektów i pocałunek stóp | Les évêques élus présents en curie romaine, le plus tôt possible, et vêtus comme plus haut, se rendront à l’audience du souverain pontife, le remercieront de leur promotion, en atténuant leur mérite et magnifiant l’épiscopat, lui recommanderont humblement leur personne et l’église qui leur est confiée. Alors des mains de Sa Sainteté ils recevront le rochet, et lui ayant baisé les pieds, l’en remercieront. | Biskupi elekci przebywający w kurii rzymskiej powinni możliwie jak najszybciej, ubrani w opisany wyżej strój, udać się na audiencję do papieża. Podziękują mu za nominację, pomniejszając własne zasługi, a podkreślając godność episkopatu; pokornie polecą mu siebie oraz powierzany im Kościół. Następnie otrzymają z rąk Jego Świątobliwości rokietę, a po ucałowaniu jego stóp podziękują mu za ten dar. |
| s. 20, akapit nieoznaczony w wypisie | pocałunek stopy i kolana | Le C. E. ne prétend pas décrire l’étiquette papale ; mais il rappelle opportunément que les membres de l’épiscopat doivent au pape l’hommage de lui baiser le pied (et quand ils sont en pluvial à la chapelle papale, l’hommage de lui baiser le genou). | Caeremoniale Episcoporum nie zamierza opisywać etykiety papieskiej; przypomina jednak we właściwym miejscu, że członkowie episkopatu winni papieżowi hołd polegający na ucałowaniu jego stopy. Gdy zaś znajdują się w kapie podczas uroczystości kaplicy papieskiej, oddają mu hołd przez ucałowanie kolana. |
| s. 41, akapit nieoznaczony w wypisie | baldachim nad biskupem a zwyczaj papieski | Quelle raison y a-t-il de porter le dais au-dessus de l’évêque, soit à sa première entrée, soit quand il fait la visite pastorale? Tout d’abord le dais, pareillement à l’ombrelle, sa réduction, n’est pas un honneur restreint au S. Sacrement. Une raison est qu’on porte le dais au-dessus du pape, en circonstances bien plus nombreuses que pour l’évêque. Une autre est que, du moins en Italie, l’ombrelle était jadis habituellement portée au-dessus du pape, des cardinaux et de l’évêque. | Jaki jest powód niesienia baldachimu nad biskupem, zarówno podczas jego pierwszego wjazdu, jak i w czasie wizytacji pasterskiej? Przede wszystkim baldachim — podobnie jak jego pomniejszona forma, parasol liturgiczny — nie jest oznaką czci zastrzeżoną wyłącznie dla Najświętszego Sakramentu. Jednym z powodów jest to, że baldachim niesie się nad papieżem w znacznie większej liczbie okoliczności niż nad biskupem. Innym jest fakt, że przynajmniej we Włoszech parasol liturgiczny był dawniej zwyczajowo niesiony nad papieżem, kardynałami i biskupem. |
| s. 45, akapit nieoznaczony w wypisie | papieże a dewizy heraldyczne | Par devise on entend une banderole portant une courte sentence et flottant en dessous de l’écu. De tous les accessoires du blason la devise est bien le dernier, d’aucune nécessité, même aux laïques. Si le cri de guerre, ou cri d’armes, répugne aux ecclésiastiques, la devise ne leur convient pas du tout. La devise est ce qu’il y a de moins religieux, ce qu’il y a de plus libre, personnel, primesautier; souvent elle exprime l’amour ou le défi. L’état des ecclésiastiques les privant d’une telle latitude, ils n’ont pas intérêt à prendre pour devise de pieuses paroles plus ou moins sortables. Aussi les papes n’ont jamais employé la devise. Ils se trompent ceux qui appellent devise, même devise bullaire (?), la légende latine qui fait le tour d’un sceau papal non héraldique, dit l’ota. Ce sceau humide, dont chaque pape choisit la légende, s’appose sur les bulles les plus solennelles signées par le pape et par tous les cardinaux présents en curie. | Przez dewizę rozumie się wstęgę z krótkim zdaniem, umieszczoną pod tarczą herbową. Spośród wszystkich dodatków herbowych dewiza jest najbardziej zbędna; nie jest konieczna nawet dla osób świeckich. Skoro zawołanie wojenne czy herbowe nie odpowiada duchownym, dewiza tym bardziej nie jest dla nich odpowiednia. Jest ona elementem najmniej religijnym, najbardziej swobodnym, osobistym i spontanicznym; często wyraża miłość albo wyzwanie. Stan duchownych pozbawia ich takiej swobody, nie mają więc powodu, by przyjmować dewizy w postaci mniej lub bardziej stosownych pobożnych sentencji. Dlatego papieże nigdy nie używali dewiz. Mylą się ci, którzy dewizą, a nawet dewizą bullarną, nazywają łacińską legendę biegnącą wokół nieheraldycznej pieczęci papieskiej, zwanej *ota*. Tę mokrą pieczęć, której legendę wybiera każdy papież, umieszcza się na najbardziej uroczystych bullach podpisywanych przez papieża i wszystkich kardynałów obecnych w kurii. |
| s. 51, akapit nieoznaczony w wypisie | strój używany na audiencji papieskiej i reforma Piusa IX | Cet habit avait double caractère: officiel (il servait pour l’audience privée du pape) et privé (on le verra au troisième livre). Il se portait dehors, très peu à la maison, où l’on mettait la soutane ou simarre. Les cardinaux et prélats religieux de toutes sortes n’adoptèrent pas l’habit court; ils gardèrent soutane et manteau longs. Le 7 janvier 1851, par ordre de Pie IX, la S. Congrégation Cérémoniale émit un décret qui, sans abolir l’habit court, le supprima pour les audiences privées, c’est-à-dire moins officielles que les audiences ordinaires. À celles-là est maintenu l’habit cardinalice ou prélatice. Aux audiences privées l’habit court est remplacé par un long, qui comprend: soutane noire agrémentée de rouge, de cramoisi ou de violet suivant la dignité; ceinture à franges, rouge pour les cardinaux, violette pour les autres; manteau rouge ou violet pour les cardinaux, violet pour les évêques et prélats, noir pour les familiers de Sa Sainteté. |
Strój ten miał podwójny charakter: oficjalny — służył podczas prywatnej audiencji u papieża — oraz prywatny, o którym będzie mowa w księdze trzeciej. Noszono go poza domem, w domu zaś rzadko; tam używano sutanny lub simarry. Kardynałowie i prałaci należący do różnych zakonów nie przyjęli krótkiego stroju, lecz zachowali długą sutannę i długi płaszcz. 7 stycznia 1851 roku, na polecenie Piusa IX, Święta Kongregacja Ceremonialna wydała dekret, który nie znosił krótkiego stroju, ale wykluczał go z audiencji prywatnych, czyli mniej oficjalnych niż audiencje zwyczajne. Na tych ostatnich zachowano strój kardynalski lub prałacki. Podczas audiencji prywatnych strój krótki zastąpiono długim, obejmującym: czarną sutannę ozdobioną czerwienią, karmazynem albo fioletem stosownie do godności; pas z frędzlami — czerwony dla kardynałów, fioletowy dla pozostałych; oraz płaszcz — czerwony lub fioletowy dla kardynałów, fioletowy dla biskupów i prałatów, czarny dla familiantów Jego Świątobliwości. |
| s. 58–59, akapit nieoznaczony w wypisie | krzyż pektoralny w praktyce papieskiej | La croix pectorale est un joyau, sans crucifix, qui complète la parure pontificale; avec cette différence que, de toutes les pièces de la parure, elle est de beaucoup la moins ancienne. Elle admet les émaux, les pierreries; certaines croix même n’étaient guère que des pierreries enfilées. Elle a parfois contenu des reliques; aucune règle n’existe à ce sujet. L’oraison qui se dit actuellement pour la croix avant la messe a enregistré cette fonction de reliquaire; mais d’autres oraisons ont existé qui l’ignoraient. De même que l’anneau pontifical fut doublé de l’anneau usuel qui se porte constamment, la croix pectorale se porte aujourd’hui sans les vêtements sacrés, avec l’habit prélatice, mantelet ou mosette, et avec celui de ville. Cela ne commença qu’au XVIIe siècle, après la publication du C. E. La croix pectorale, par sa nature même, est destinée à un rôle modeste. Le pape, jusqu’à Pie IX, ne la portait pas dans la vie ordinaire, jusqu’à Benoît XV ne la portait pas avec le pluvial, jusqu’à présent ne la porte pas avec la mosette. Il y a défense de la mettre sur la chasuble, sur le pluvial et sur la chape, trois vêtements qui originairement sont le même. La chapelle papale répudie la croix sur la chape pour le pape, les cardinaux et les évêques. |
Krzyż pektoralny jest klejnotem bez wizerunku Ukrzyżowanego, uzupełniającym strój pontyfikalny; spośród wszystkich jego elementów jest jednak zdecydowanie najmłodszy. Może być zdobiony emalią i kamieniami szlachetnymi; niektóre krzyże składały się niemal wyłącznie z nawleczonych kamieni. Niekiedy zawierał relikwie, ale nie istnieje w tej sprawie żadna reguła. Obecna modlitwa odmawiana przed Mszą przy poświęceniu krzyża uwzględnia jego funkcję relikwiarza, choć istniały też inne modlitwy, które o niej nie wspominały. Tak jak pierścień pontyfikalny uzupełniono pierścieniem codziennym, noszonym stale, tak dziś krzyż pektoralny nosi się także poza szatami liturgicznymi — do stroju prałackiego, manteletu lub rokiety z mantoletą, a także do stroju miejskiego. Zwyczaj ten pojawił się dopiero w XVII wieku, po opublikowaniu C.E. Ze swej natury krzyż pektoralny ma pełnić skromną rolę. Papież nie nosił go w życiu codziennym aż do Piusa IX; do czasów Benedykta XV nie nosił go z kapą; do dziś nie nosi go z rokietą i mucetem. Zabronione jest umieszczanie go na ornacie, kapie i pluwiale — trzech szatach, które pierwotnie były jednym i tym samym rodzajem odzienia. Kaplica papieska odrzuca krzyż na kapie u papieża, kardynałów i biskupów. |
| s. 69, akapit nieoznaczony w wypisie | zwyczaj kaplicy papieskiej a posługa ceremoniarza | Pourquoi le cérémoniaire présenterait-il l’encensoir à l’évêque au lieu du thuriféraire? On a transporté dans le C. E. une méthode de la chapelle papale, usitée pour les assistances, non pour les célébrations. Cette méthode s’appuie sur des raisons particulières, qui n’existent pas dans les cathédrales. | Dlaczego ceremoniarz miałby podawać kadzielnicę biskupowi zamiast turyferariusza? Do C.E. przeniesiono metodę z kaplicy papieskiej, stosowaną podczas asyst, a nie podczas celebracji. Metoda ta opiera się na szczególnych racjach, które nie występują w katedrach. |
| s. 74–75, akapit nieoznaczony w wypisie | kapituła jako prezbiterium biskupa; analogia ze Świętym Kolegium | Quant au service du supérieur prêté par les inférieurs, le chapitre est à l’évêque ce que le sacré collège est au pape: son presbyterium. Il y a un peu de différence. Le sacré collège se compose d’évêques, de prêtres et de diacres; les sous-diacres n’en font pas partie. Le chapitre se compose de prêtres, de diacres et de sous-diacres; s’il s’y trouve un ou plusieurs évêques, c’est par pur accident; il peut y avoir des dignités, imitation des cardinaux évêques en quelque façon. | Jeśli chodzi o służbę pełnioną przez podwładnych wobec przełożonego, kapituła ma się do biskupa tak, jak Święte Kolegium do papieża: jest jego prezbiterium. Istnieje tu pewna różnica. Święte Kolegium składa się z biskupów, prezbiterów i diakonów; subdiakoni do niego nie należą. Kapituła składa się z prezbiterów, diakonów i subdiakonów; jeśli znajduje się w niej jeden lub kilku biskupów, jest to przypadek czysto okolicznościowy. Mogą w niej istnieć godności, w pewnym sensie naśladujące kardynałów-biskupów. |
| s. 77–78, akapit nieoznaczony w wypisie | Msza papieska jako wzór organizacji posług | Des deux manières proposées, il ne faut pas hésiter à choisir la seconde, pour plusieurs raisons. Telle est la pratique de la messe papale. Le prêtre assistant ne gagne rien à abandonner l’évêque, à ne pas l’accompagner. Il ne doit pas subordonner son emploi à un autre qui n’est pas le sien. Puisqu’il y a un porte-livre, ce n’est pas pour qu’on le décharge en chargeant le prêtre assistant. Si celui-ci agit en porte-livre, il risque d’avoir peu de temps, et de faire attendre. Au contraire, conformément à la messe papale, chacun remplit posément sa fonction, indépendante l’une de l’autre. | Spośród dwóch proponowanych sposobów należy bez wahania wybrać drugi, z kilku powodów. Tak wygląda praktyka Mszy papieskiej. Kapłan asystujący niczego nie zyskuje, porzucając biskupa i nie towarzysząc mu. Nie powinien podporządkowywać swojej posługi innej funkcji, która do niego nie należy. Skoro jest wyznaczony osobny ministrant do księgi, nie po to, by zwolnić go z zadania i obciążyć nim kapłana asystującego. Jeśli ten ostatni przejmie funkcję trzymającego księgę, może mieć zbyt mało czasu i kazać innym czekać. Przeciwnie, zgodnie z praktyką Mszy papieskiej każdy spokojnie wykonuje własną, niezależną od innych funkcję. |
| s. 79–80, akapit nieoznaczony w wypisie | pierwszeństwo kapłana asystującego; zasady kaplicy papieskiej | Tandis que, pour les célébrations, le prêtre assistant est la première dignité, pour les assistances il est le premier chanoine après les dignités. Cela provient de la chapelle papale. Toutefois, pour les célébrations, le Cœremoniale S.R.E. fait des distinctions que n’a pas adoptées le C.E. Celui-ci, contrairement au premier, n’exclut pas les dignités à certaines fêtes et à certains dimanches, à la messe de requiem, à la bénédiction des cierges, des cendres et des rameaux; à son exemple, il les exclut le Vendredi saint. Moyennant ce dispositif envers le prêtre assistant, que se propose le C.E. ? Il désire imiter la méthode, si naturelle, si raisonnable, de la chapelle papale: dignité (cardinal évêque) pour les actes plus considérables, chanoine (cardinal prêtre) pour les actes moins considérables. |
Podczas celebracji kapłan asystujący jest pierwszą godnością kapituły; podczas asysty biskupiej jest pierwszym kanonikiem po godnościach. Zasada ta pochodzi z kaplicy papieskiej. Jednak w odniesieniu do celebracji *Caeremoniale S.R.E.* wprowadza rozróżnienia, których C.E. nie przejęło. W przeciwieństwie do pierwszego, C.E. nie wyklucza godności kapitulnych podczas niektórych świąt i niedziel, Mszy żałobnej ani błogosławieństwa świec, popiołu i palm; za jego przykładem wyklucza je natomiast w Wielki Piątek. Jaki cel przyświeca C.E. w takim uregulowaniu funkcji kapłana asystującego? Chce ono naśladować metodę kaplicy papieskiej, tak naturalną i rozsądną: godność (kardynał-biskup) służy przy czynnościach ważniejszych, kanonik (kardynał-prezbiter) — przy mniej ważnych. |
| s. 81, akapit nieoznaczony w wypisie | pochodzenie funkcji kapłana asystującego | Ne manque pas d’intérêt une notion purement historique au sujet du prêtre assistant. Son origine, loin d’être romaine, est ultramontaine. Il ne pénétra que peu à peu dans le rite romain et la chapelle papale. Sa physionomie fut lente à se dessiner. Il fut appelé du nom de chapelain assistant, tenu pour inférieur au diacre et au sous-diacre, réputé le premier des ministres inférieurs, guère au-dessus du porte-crosse, qui comme lui était en pluvial. Il n’était pas nécessairement chanoine, ni du clergé de la cathédrale; mais pouvait être un des familiers ecclésiastiques de l’évêque, ou un prêtre quelconque de son choix. | Warto przytoczyć czysto historyczną uwagę dotyczącą kapłana asystującego. Jego pochodzenie nie jest rzymskie, lecz ultramontańskie. Do obrządku rzymskiego i kaplicy papieskiej wchodził stopniowo. Jego funkcja kształtowała się powoli. Nazywano go kapelanem asystującym; uważano go za niższego od diakona i subdiakona, a zarazem za pierwszego spośród niższych ministrów, niewiele wyższego rangą od noszącego pastorał, który podobnie jak on nosił kapę. Nie musiał być kanonikiem ani należeć do duchowieństwa katedralnego; mógł być jednym z duchownych familiantów biskupa albo dowolnym kapłanem przez niego wybranym. |
| s. 85, akapit nieoznaczony w wypisie | diakoni asystujący i odwołanie do kaplicy papieskiej | On méconnaît trop souvent la nature des diacres assistants; on la pervertit en les appelant diacres d’honneur. Ils ne sont pas plus d’honneur que le chapitre, paré ou non, qui les députe. Tandis que le prêtre assistant paré sert au trône et à l’autel, les diacres assistants sont deux diacres supplémentaires, et parfois non indispensables, détachés de leurs collègues les autres diacres, et appelés au trône pour y servir l’évêque. S’ils ne font pas partie du groupe des diacres, s’ils sont vêtus différemment de leurs collègues, ils répudient leur identité. Combien ont raison la chapelle papale et le concile de Trente ! | Zbyt często nie rozumie się natury diakonów asystujących; wypacza się ją, nazywając ich diakonami honorowymi. Nie są bardziej honorowi niż kapituła — ubrana w szaty chórowe lub nie — która ich wyznacza. Podczas gdy kapłan asystujący w szatach służy przy tronie i ołtarzu, diakoni asystujący są dwoma dodatkowymi diakonami, niekiedy niekoniecznymi, odłączonymi od pozostałych diakonów i wezwanymi do tronu, by tam służyć biskupowi. Jeśli nie należą do grupy diakonów albo są ubrani inaczej niż ich współbracia, zaprzeczają własnej tożsamości. Jakże słusznie postępują kaplica papieska i Sobór Trydencki! |
| s. 88, akapit nieoznaczony w wypisie | wyjątek dotyczący papieża i klękania w mitrze | Anciennement, avant que l’emploi de la mitre fût réglé comme à présent, l’évêque faisait la révérence, s’agenouillait et restait à genoux avec la mitre le cas échéant, sauf devant le S. Sacrement. Aujourd’hui agenouillement et mitre en tête sont presque incompatibles; parmi de rares exceptions il y a les litanies (on le verra). Le Cœremoniale S. R. E. avait déjà adopté la méthode actuelle, ne gardant de la précédente qu’un seul vestige, lui aussi disparu. Toutefois il fait encore enlever la mitre au pape agenouillé; mais sur ce point la désuétude est venue. | Dawniej, zanim używanie mitry zostało uregulowane tak jak obecnie, biskup wykonywał ukłon, klękał i — w stosownych przypadkach — pozostawał na kolanach w mitrze, z wyjątkiem sytuacji przed Najświętszym Sakramentem. Dziś klękanie i pozostawanie w mitrze są niemal nie do pogodzenia; do nielicznych wyjątków należą litanie, o czym będzie jeszcze mowa. *Caeremoniale S.R.E.* przyjęło już obecną metodę, zachowując z poprzedniej tylko jeden ślad, który również zanikł. Nadal jednak nakazuje zdjąć mitrę klęczącemu papieżowi; w tym przypadku zwyczaj ten wyszedł już z użycia. |
| s. 90–91, akapit nieoznaczony w wypisie | pocałunek stopy papieża przez diakona podczas Mszy papieskiej | Pourquoi le diacre baise-t-il la main avant Munda cor meum ? Pourquoi le baiser de la main est-il séparé de la bénédiction ? Par imitation de la chapelle papale, où fut jadis une raison péremptoire, et où reste un vestige. Anciennement, à la messe papale, le diacre était regardé plus comme diacre que comme cardinal, et devait baiser les pieds du pape. Il ne pouvait pas baiser les pieds avec l’évangéliaire en mains; cela aurait été trop incommode et irrespectueux pour l’évangile; il devait donc baiser les pieds avant le Munda cor meum et la bénédiction. Postérieurement le diacre fut regardé plus comme cardinal que comme diacre, il baisa la main au lieu du pied; il pouvait donc la baiser en tenant le livre, après la bénédiction. Néanmoins on ne changea pas l’ordre établi; le baiser de la main demeura la première des trois actions. | Dlaczego diakon całuje rękę przed *Munda cor meum*? Dlaczego pocałunek ręki jest oddzielony od błogosławieństwa? Wynika to z naśladowania kaplicy papieskiej, gdzie niegdyś istniała ku temu rozstrzygająca przyczyna, a pozostał po niej ślad. Dawniej, podczas Mszy papieskiej, diakona postrzegano bardziej jako diakona niż kardynała i dlatego miał obowiązek ucałować stopy papieża. Nie mógł ucałować stóp, trzymając w rękach ewangeliarz; byłoby to zbyt niewygodne i nieuszanowaniem Ewangelii. Musiał więc ucałować stopy przed *Munda cor meum* i błogosławieństwem. Później diakona zaczęto postrzegać bardziej jako kardynała niż diakona; zamiast stopy całował więc rękę. Mógł ją ucałować, trzymając księgę, po otrzymaniu błogosławieństwa. Nie zmieniono jednak ustalonej kolejności, toteż pocałunek ręki pozostał pierwszą z trzech czynności. |
| s. 91, akapit nieoznaczony w wypisie | sposób okadzenia biskupa a funkcje asystentów | L’évangile terminé, le diacre, avec les révérences prescrites, retourne à sa place près de l’autel. Si l’évêque est au faldistoire, il l’encense alors, de trois coups; si l’évêque est au trône, l’encensement regarde le prêtre assistant. | Po zakończeniu Ewangelii diakon, wykonawszy przepisane ukłony, wraca na swoje miejsce przy ołtarzu. Jeśli biskup znajduje się przy faldistorium, wówczas okadza go trzema rzutami kadzielnicy; jeśli biskup znajduje się przy tronie, okadzanie należy do kapłana asystującego. |
| s. 98–100, akapit nieoznaczony w wypisie | subdiakon Mszy pontyfikalnej a subdiakon Mszy papieskiej | Plusieurs choses douteuses se révèlent ici. D’abord on observe un manque de proportion; car le C. E. a suivi de trop près le Cœremoniale S. R. E. En effet, le sous-diacre de la messe papale, au lieu d’être un cardinal, est un prélat auditeur de rote, qui tout naturellement fait la génuflexion et s’agenouille devant le pape; tandis que le sous-diacre de la messe pontificale est un chanoine; or les chanoines ne s’agenouillent pas devant l’évêque. Évidemment celui qui chausse et déchausse ne s’agenouille pas en signe d’hommage à la personne; c’est uniquement pour le besoin de l’action exercée; l’agenouillement n’en subsiste pas moins. | Pojawia się tu kilka wątpliwości. Przede wszystkim widać brak proporcji, ponieważ C.E. zbyt ściśle naśladuje *Cœremoniale S.R.E.*. Subdiakonem podczas Mszy papieskiej jest bowiem nie kardynał, lecz prałat audytor Roty, który całkiem naturalnie wykonuje przyklęknięcie i klęka przed papieżem; subdiakonem podczas Mszy pontyfikalnej biskupa jest natomiast kanonik, a kanonicy nie klękają przed biskupem. Oczywiście ten, kto wkłada i zdejmuje obuwie, nie klęka jako znak hołdu wobec osoby, lecz wyłącznie ze względu na wykonywaną czynność; mimo to samo klękanie pozostaje. |
| s. 100, akapit nieoznaczony w wypisie | funkcja subdiakona i przenoszenie obuwia pontyfikalnego | Une fois admis que le sous-diacre transporte bas et sandales, et même, si l’on veut, en chausse et déchausse l’évêque, pourquoi est-ce lui qui les transporte, alors que les autres ornements, excepté le pallium, sont portés par des acolytes? On ne trouvera pas d’autres raisons que celles-ci: le sous-diacre habille, ou plus exactement aide le diacre à habiller l’évêque; il est libre au moment de chausser et déchausser l’évêque; il n’est pas libre pendant l’habillement et le déshabillement; lui seul, à la messe papale, peut remplir cette fonction, qui répugne au cardinal diacre; le fait de chausser et déchausser a entraîné celui de transporter bas et sandales, rien ne s’y opposant. | Skoro przyjmuje się, że subdiakon przenosi pończochy i sandały, a nawet — jeśli tak postanowimy — wkłada je biskupowi i zdejmuje, dlaczego właśnie on je niesie, skoro pozostałe szaty, z wyjątkiem paliusza, przynoszą akolici? Można wskazać tylko następujące powody: subdiakon ubiera biskupa, a dokładniej pomaga diakonowi go ubrać; ma wolne ręce w chwili wkładania i zdejmowania obuwia, podczas gdy w trakcie ubierania i rozbierania biskupa jest zajęty; podczas Mszy papieskiej tylko on może pełnić tę funkcję, której nie wykonuje kardynał-diakon. Z czynności wkładania i zdejmowania obuwia wynikło również przenoszenie pończoch i sandałów, ponieważ nic temu nie stało na przeszkodzie. |
| s. 101, akapit nieoznaczony w wypisie | ubieranie biskupa jako reminiscencja Mszy papieskiej | La deuxième phrase est une réminiscence de la messe papale, où le diacre se tient en face du pape pour l’habiller; tandis que le diacre et le sous-diacre se tiennent aux côtés de l’évêque pour la même action. | Drugie zdanie jest reminiscencją Mszy papieskiej, podczas której diakon stoi naprzeciw papieża, aby go ubierać; diakon i subdiakon podczas tej samej czynności przy biskupie stoją natomiast po jego bokach. |
| s. 101–102, akapit nieoznaczony w wypisie | księga epistoły i wzór Mszy papieskiej | L’obligation du sous-diacre de tenir lui-même l’épistolier ne s’oppose évidemment pas à l’ambon, s’il existe. Elle se borne à refuser pour l’épître le pupitre mobile, si on l’emploie pour l’évangile, à l’exemple de la messe papale. | Obowiązek samodzielnego trzymania księgi z epistołą przez subdiakona oczywiście nie wyklucza ambony, jeśli taka istnieje. Oznacza jedynie, że do epistoły nie należy używać przenośnego pulpitu, jeśli korzysta się z niego przy Ewangelii — zgodnie z przykładem Mszy papieskiej. |
| s. 102, akapit nieoznaczony w wypisie | pocałunek stopy papieża lub ręki biskupa po epistole | Pourquoi le sous-diacre baise-t-il la main avant de recevoir la bénédiction? Au lieu que le diacre reçoit une bénédiction pour chanter l’évangile, le sous-diacre rend hommage au célébrant après le chant de l’épître; il baise le pied du pape, ou la main de l’évêque, qui le remercie par un geste de bénédiction. | Dlaczego subdiakon całuje rękę, zanim otrzyma błogosławieństwo? Podczas gdy diakon otrzymuje błogosławieństwo przed odśpiewaniem Ewangelii, subdiakon składa celebransowi hołd po odśpiewaniu epistoły: całuje stopę papieża albo rękę biskupa, który odpowiada mu gestem błogosławieństwa. |
| s. 105–106, akapit nieoznaczony w wypisie | posługujący biskupowi a biskupi asystujący przy papieżu | Le porte-livre et le porte-bougeoir sont comptés les premiers depuis que le C. E. a suivi de près le Cœremoniale S. R. E.; car leur fonction auprès de l’évêque est celle des évêques assistants au trône, auprès du pape. Auparavant, selon une méthode d’origine ultramontaine, les deux premiers étaient le porte-crosse et le porte-mitre, deux insignes principaux de l’épiscopat. | Niosący księgę i niosący świecznik są wymieniani jako pierwsi od czasu, gdy C.E. ściśle naśladuje *Cœremoniale S.R.E.*, ponieważ ich funkcja przy biskupie odpowiada funkcji biskupów asystujących przy tronie papieskim. Wcześniej, zgodnie z metodą pochodzenia ultramontańskiego, pierwszymi dwoma posługującymi byli niosący pastorał i niosący mitrę — dwa główne insygnia biskupstwa. |
| s. 106, akapit nieoznaczony w wypisie | familianci biskupa a familianci papiescy | Du reste ils peuvent être ecclésiastiques ou laïques (ils sont laïques à la messe papale), ou bien un ecclésiastique et un laïque. | Zresztą mogą to być duchowni albo świeccy (podczas Mszy papieskiej są to świeccy), bądź też jeden duchowny i jeden świecki. |
| s. 107–109, akapit nieoznaczony w wypisie | miejsce mitry i tiary na ołtarzu w kaplicy papieskiej | De même que, au début et à la fin des offices, la mitre ou les deux mitres sont placées sur l’autel avec les autres ornements, ainsi, durant les offices, la place de la mitre disponible est au coin de l’autel. Le chapitre 17 dira la manière pratique de réaliser cela, qui ne gêne pas l’encensement de l’autel. Pourquoi encombrer l’autel d’un objet que l’on pourrait mettre ailleurs? La mitre n’est pas un ustensile quelconque; elle prédomine les ornements pontificaux, comme la couronne les insignes royaux. À la chapelle papale, trouve place sur l’autel non seulement la mitre disponible, mais aussi la tiare quand elle sert, qui liturgiquement vaut moins que la mitre. | Tak jak na początku i na końcu oficjum mitra albo obie mitry są umieszczane na ołtarzu wraz z pozostałymi szatami, tak również w trakcie oficjum wolną mitrę umieszcza się przy jednym z narożników ołtarza. Rozdział 17 wyjaśni praktyczny sposób wykonania tego, tak aby nie przeszkadzało to w okadzaniu ołtarza. Po co zagracać ołtarz przedmiotem, który można umieścić gdzie indziej? Mitra nie jest zwykłym utensylium; dominuje wśród insygniów pontyfikalnych tak, jak korona wśród insygniów królewskich. W kaplicy papieskiej na ołtarzu umieszcza się nie tylko wolną mitrę, lecz także tiarę, gdy jest używana, choć pod względem liturgicznym ma ona mniejszą rangę niż mitra. |
| s. 109, akapit nieoznaczony w wypisie | położenie mitry według zwyczaju kaplicy papieskiej | Le coin de l’évangile est le plus digne des deux; on y met la mitre précieuse, la seconde étant au coin opposé; il appartient donc à la mitre disponible qu’on veut honorer. Vu que le trône est habituellement du côté de l’évangile, la commodité s’ajoute à l’argument, suivant la chapelle papale. | Narożnik po stronie Ewangelii jest godniejszy od drugiego; umieszcza się tam mitrę drogocenną, a drugą po przeciwnej stronie, dlatego właśnie tam należy położyć wolną mitrę, którą chce się wyróżnić. Ponieważ tron zazwyczaj znajduje się po stronie Ewangelii, za takim rozwiązaniem przemawia również wygoda — zgodnie ze zwyczajem kaplicy papieskiej. |
| s. 123, akapit nieoznaczony w wypisie | ambona a kaplica papieska | La preuve en est que le Cœremoniale S.R.E. ne suppose jamais la chaire parée, que la chapelle papale l’ignore, même pour un évêque ou un cardinal prêchant en pluvial, que P. Grassi veut la chaire complètement nue, que la pratique romaine confirme cela. En résumé la chaire à prêcher ne doit avoir aucune garniture. | Dowodzi tego fakt, że Caeremoniale S.R.E. nigdy nie zakłada, iż ambona jest ozdobiona; kaplica papieska nie zna takiego zwyczaju, nawet gdy w pluwiale kazanie głosi biskup lub kardynał; P. Grassi chce, aby ambona była całkowicie pozbawiona ozdób, a praktyka rzymska to potwierdza. Podsumowując: ambona przeznaczona do głoszenia kazań nie powinna mieć żadnych dekoracji. |
| s. 123, akapit nieoznaczony w wypisie | kredencja w kaplicy papieskiej | Pour comprendre le fait de la crédence, grande ou petite, sur laquelle le C. E. revient souvent, il faut se reporter à la chapelle papale. Celle-ci possédait une précieuse vaisselle liturgique: amphores, aiguières, bassins, plateaux, coupes, qui fut dévorée par les porteurs de libertés révolutionnaires sous Pie VI. De même que, aux fonctions papales, on fait montre ornementale de mitres et de tiares, ainsi on exposait cette vaisselle sur la crédence-dressoir, en plus du nécessaire. De là ses dimensions peu ordinaires. Cet usage de la chapelle papale se répandit parmi les évêques et dans les cathédrales, puis fut enregistré par le C. E. | Aby zrozumieć sprawę kredencji — dużej lub małej, do której Ceremoniał biskupi często powraca — trzeba odwołać się do kaplicy papieskiej. Posiadała ona cenne naczynia liturgiczne: amfory, dzbanki, misy, tace i czary, które zostały zagrabione przez głosicieli rewolucyjnych „wolności” za pontyfikatu Piusa VI. Tak jak podczas funkcji papieskich wystawia się ozdobnie mitry i tiary, tak też naczynia te eksponowano na kredencji-komodzie, obok przedmiotów niezbędnych. Stąd jej niezwykłe rozmiary. Zwyczaj kaplicy papieskiej rozpowszechnił się wśród biskupów i w katedrach, a następnie został odnotowany w Ceremoniale biskupim. |
| s. 125–126, akapit nieoznaczony w wypisie | orientacja i celebracja papieska | Des Ordines romani postérieurs, négligeant le palliatif indiqué, décrivent la messe où le pontife, étant à l’autel, se retourne momentanément vers le peuple. De tout cela il ressort clairement que, à Rome même, la célébration dos au peuple ne fut jamais une rareté. | Późniejsze Ordines Romani, pomijając wskazany środek zaradczy, opisują Mszę, podczas której papież, stojąc przy ołtarzu, na chwilę odwraca się ku ludowi. Z tego wszystkiego jasno wynika, że nawet w samym Rzymie celebracja odwrócona plecami do ludu nigdy nie należała do rzadkości. |
| s. 141–142, akapit nieoznaczony w wypisie | kapituła jako prezbiterium papieża | La nouvelle décision lèse la nature du chapitre, comme elle léserait celle du sacré collège si on l’y transportait. Un chapitre cathédral, dira-t-on, n’est pas le sacré collège. Certainement, mais c’est un corps identique à lui; tous deux sont le presbyterium, l’un du pape, l’autre de l’évêque; seuls les composants sont de qualité différente. Or le sacré collège ne connaît que la distinction d’ordres, et l’ancienneté dans chaque ordre; aucune charge cardinalice ne donne un rang particulier. | Nowa decyzja narusza naturę kapituły, tak jak naruszałaby naturę Świętego Kolegium, gdyby ją na nie przenieść. Ktoś powie, że kapituła katedralna nie jest Świętym Kolegium. Oczywiście, ale jest ciałem tego samego rodzaju: oba są prezbiterium — jedno papieża, drugie biskupa; różna jest jedynie ranga ich członków. Tymczasem Święte Kolegium uznaje tylko rozróżnienie według stopni oraz starszeństwo w obrębie każdego stopnia; żadna funkcja kardynalska nie daje szczególnego miejsca w hierarchii. |
| s. 143, akapit nieoznaczony w wypisie | wikariusz kardynała archiprezbitera bazyliki watykańskiej | Bien plus, le défenseur rappelle que le vicaire du cardinal archiprêtre de la basilique vaticane a la préséance sur tous les chanoines, même archevêques; mais il oublie ce qui l’intéresse, savoir que ce prélat vicaire n’est pas, ni ne peut être chanoine. | Co więcej, obrońca tej tezy przypomina, że wikariusz kardynała archiprezbitera bazyliki watykańskiej ma pierwszeństwo przed wszystkimi kanonikami, nawet arcybiskupami; pomija jednak istotny dla sprawy fakt, że ów prałat-wikariusz nie jest i nie może być kanonikiem. |
| s. 148, akapit nieoznaczony w wypisie | kto niesie baldachim podczas procesji eucharystycznej | On regrette que le C. E. ne s’accorde pas avec lui-même, en abondant trop dans le sens de coutumes locales. Il s’appuie sur le chapitre 33 du livre 2 ; mais celui-ci, à l’instar des chapitres 23 et 25, le démentit. Porter le dais n’est pas du tout le fait des chanoines. A la chapelle papale, les évêques assistants au trône portent bien le dais au-dessus du S. Sacrement, mais non pas les cardinaux. | Należy żałować, że Ceremoniał biskupi nie jest zgodny sam ze sobą i zbyt mocno skłania się ku zwyczajom lokalnym. Powołuje się na rozdział 33 księgi II, lecz ten — podobnie jak rozdziały 23 i 25 — mu przeczy. Niesienie baldachimu wcale nie jest zadaniem kanoników. W kaplicy papieskiej baldachim nad Najświętszym Sakramentem niosą biskupi asystujący przy tronie, nie zaś kardynałowie. |
| s. 150, akapit nieoznaczony w wypisie | strój kapelana niosącego tren a kaplica papieska | Cette phrase, ajoutée avec le temps, n’est pas à la meilleure place dans le texte latin. Elle ne signifie pas que le caudataire endosse le surplis pour l’aller et le retour. Les deux trajets se font toujours en manteau. Elle signifie que le caudataire quitte le manteau et met le surplis pendant que l’évêque se pare; qu’il quitte le surplis et met le manteau pendant que l’évêque quitte les ornements. Cela dérive de la chapelle papale depuis des siècles. | To zdanie, dodane z czasem, nie znajduje się w najlepszym miejscu tekstu łacińskiego. Nie oznacza ono, że kapelan niosący tren zakłada rokietę na drogę do kościoła i z powrotem. Obie drogi odbywa się zawsze w płaszczu. Chodzi o to, że kapelan zdejmuje płaszcz i zakłada rokietę, gdy biskup przywdziewa szaty liturgiczne, a następnie zdejmuje rokietę i wkłada płaszcz, gdy biskup zdejmuje szaty. Zwyczaj ten wywodzi się od stuleci z kaplicy papieskiej. |
| s. 152, akapit nieoznaczony w wypisie | kardynał celebrujący w kaplicy papieskiej | Le texte latin dit que l’évêque donne l’aspersoir au légat avec les baisers. Cela ne peut en rien se soutenir; car un évêque ne baise jamais la main des cardinaux, quels qu’ils soient; pas même la main du cardinal officiant qui distribue les cierges et les rameaux dans la chapelle papale en l’absence du pape (Cœremoniale S. R. E.). | Tekst łaciński mówi, że biskup podaje kropidło legatowi, oddając mu przy tym pocałunki. Nie da się tego w żaden sposób obronić, ponieważ biskup nigdy nie całuje ręki kardynałów, kimkolwiek by byli — nawet ręki kardynała celebrującego, który rozdaje świece i gałązki w kaplicy papieskiej podczas nieobecności papieża (Caeremoniale S.R.E.). |
| s. 153, akapit nieoznaczony w wypisie | nakrycie głowy podczas poruszania się w kościele | Hors de la chapelle papale, les cardinaux marchent toujours couverts de la barette dans l’église, même s’ils ne bénissent pas. | Poza kaplicą papieską kardynałowie zawsze poruszają się w kościele w birecie na głowie, nawet jeśli nie udzielają błogosławieństwa. |
| s. 164, akapit nieoznaczony w wypisie | udzielenie paliusza w Rzymie | On doit savoir ce qui se fait à Rome pour comprendre ce qui doit se faire ailleurs. A Rome le cardinal premier diacre est dispensateur du pallium. soit à l’intéressé s’il est présent. soit à son procureur dans le cas contraire. L’intéressé reçoit du cardinal simultanément livraison et imposition du pallium. qu’il n’a plus à se faire imposer ailleurs. Le procureur reçoit du cardinal simplement livraison du pallium que, une fois transmis à l’intéressé, un évêque lui imposera. | Trzeba wiedzieć, co odbywa się w Rzymie, aby zrozumieć, jak należy postępować gdzie indziej. W Rzymie szafarzem paliusza jest kardynał protodiakon: przekazuje go zainteresowanemu, jeśli ten jest obecny, albo jego prokuratorowi, jeśli zainteresowanego nie ma. Obecny zainteresowany otrzymuje od kardynała jednocześnie przekazanie i nałożenie paliusza; nie musi już przyjmować jego nałożenia w innym miejscu. Prokurator otrzymuje od kardynała jedynie sam paliusz, który — po przekazaniu zainteresowanemu — nałoży mu biskup. |
| s. 165, akapit nieoznaczony w wypisie | sposób nałożenia paliusza a praktyka papieska | Le C. E. et le Pontifical s’accordent à dire que le commissaire se tient debout pour prendre sur l’autel le pallium et l’imposer à l’élu. Cela contraste avec la constante pratique épiscopale de conférer sacrements, sacramentaux, insignes quelconques étant assis; à moins que ce ne soit pendant une prière dirigée à Dieu. Le Cœremoniale S.R.E. dit aussi que le cardinal premier diacre imposait le pallium de la même façon; mais actuellement il l’impose assis, tournant le dos à l’autel, sur lequel il ne saurait le prendre. | Ceremoniał biskupi i Pontyfikał zgodnie podają, że delegowany biskup stoi, aby wziąć paliusz z ołtarza i nałożyć go elektowi. Kontrastuje to ze stałą praktyką biskupią, według której sakramenty, sakramentalia i insygnia udzielane są na siedząco, chyba że czynność odbywa się podczas modlitwy skierowanej do Boga. Caeremoniale S.R.E. podaje również, że kardynał protodiakon nakładał paliusz w ten sam sposób; obecnie jednak nakłada go na siedząco, odwrócony plecami do ołtarza, z którego nie może go wziąć. |
| s. 169, akapit nieoznaczony w wypisie | papieskie tiary i mitry | Les tiares et les mitres papales sont portées et exposées sur des formes ad hoc. Les mitres épiscopales ne sont pas portées ainsi; mais pour les placer sur l’autel ou sur la crédence, l’utilité et la commodité recommandent l’emploi des formes. | Tiary i mitry papieskie są przenoszone i eksponowane na specjalnie do tego przeznaczonych stojakach. Mitr biskupich nie nosi się w ten sposób; jednak dla umieszczania ich na ołtarzu lub kredencji względy praktyczne i wygoda przemawiają za używaniem stojaków. |
| s. 175, akapit nieoznaczony w wypisie | ukłony kardynałów i pozostałego kleru | Toutes les fois que les chanoines passent directement devant l’autel ou devant l’évêque, ils font l’inclination profonde. Dans le même cas les bénéficiers et les autres membres du clergé font la génuflexion.
Voilà qui vient de la chapelle papale, où les cardinaux font l’inclination, les autres la génuflexion. |
Za każdym razem, gdy kanonicy przechodzą bezpośrednio przed ołtarzem lub przed biskupem, wykonują głęboki ukłon. W analogicznej sytuacji beneficjaci i pozostali członkowie kleru przyklękają.
Pochodzi to z kaplicy papieskiej, gdzie kardynałowie wykonują ukłon, a pozostali — przyklęknięcie. |
| s. 187, akapit nieoznaczony w wypisie | papież i biskup podczas przygotowania do celebracji | Ce numéro et le suivant forment une énigme pour qui n’est pas initié au Cœremoniale S.R.E. et à la chapelle papale. L’énigme provient d’un excessif rapprochement entre deux choses peu ressemblantes. Seule une confrontation des deux peut en dissiper l’obscurité. En allant à l’église pour les offices, le pape entre toujours paré; l’évêque au contraire entre en chape. Le pape se pare dans une salle, dite des parements, où les cardinaux l’attendent; l’évêque se pare dans l’église. | Ten numer i następny stanowią zagadkę dla kogoś, kto nie zna Caeremoniale S.R.E. i kaplicy papieskiej. Wynika ona z nadmiernego zbliżenia dwóch rzeczy, które niewiele do siebie pasują. Dopiero ich porównanie może rozwiać niejasność. Udając się do kościoła na nabożeństwa, papież zawsze wchodzi już ubrany w szaty liturgiczne; biskup natomiast wchodzi w kapie. Papież ubiera się w sali zwanej salą szat, gdzie oczekują go kardynałowie; biskup przywdziewa szaty w kościele. |
| s. 187, akapit nieoznaczony w wypisie | nakrycie głowy kardynałów wobec papieża | A l’entrée du pape dans la salle, les cardinaux se lèvent et quittent leur calotte; ils sont donc tête nue; ils ne mettent jamais la barette en présence du pape. | Gdy papież wchodzi do sali, kardynałowie wstają i zdejmują piuskę; pozostają więc z odkrytą głową i nigdy nie wkładają biretu w obecności papieża. |
| s. 187–188, akapit nieoznaczony w wypisie | zaproszenie kardynałów do nakrycia głowy | Le Cœremoniale S.R.E. dépeint très bien ce qui se passe: le pape a coutume d’inviter les cardinaux à se couvrir; les cardinaux hésitant par déférence, le pape, surtout par temps froid, redouble son invitation aux cardinaux, qui se couvrent enfin. | Caeremoniale S.R.E. bardzo dobrze opisuje przebieg tej sytuacji: papież ma zwyczaj zapraszać kardynałów, by nakryli głowy. Kardynałowie wahają się z szacunku, więc papież — zwłaszcza podczas chłodu — ponawia zaproszenie, aż w końcu kardynałowie nakrywają głowy. |
| s. 188, akapit nieoznaczony w wypisie | sala szat w pałacu watykańskim | C’est une salle carrée: AB CD; e marque la porte d’entrée et sortie générale; f, la porte d’entrée et sortie particulière du pape; g, le lit des parements; anciennement lit de repos où le pape s’étendait après avoir chevauché ou marché pour venir; actuellement vaste crédence où sont disposés les ornements du pape. Les bancs des cardinaux sont adossés aux trois murs AB, BC, CD. Tandis que l’évêque s’habille assis, dans la mesure du possible, le pape s’habille debout au pied du lit des parements, lui tournant le dos, et regardant le mur AB. | Jest to sala kwadratowa: AB CD; litera e oznacza główne wejście i wyjście, f — osobne wejście i wyjście papieża, g — stół szat. Dawniej był to mebel do odpoczynku, na którym papież kładł się po przybyciu konno lub pieszo; obecnie jest to obszerna kredencja, na której rozmieszcza się szaty papieskie. Ławy kardynałów stoją przy trzech ścianach: AB, BC i CD. Podczas gdy biskup ubiera się na siedząco, o ile to możliwe, papież ubiera się na stojąco u stóp stołu szat, odwrócony do niego plecami i zwrócony ku ścianie AB. |
| s. 190, akapit nieoznaczony w wypisie | gesty kanoników podczas Mszy wobec biskupa | La génuflexion à deux genoux, qui même devant le S. Sacrement exposé ne se fait qu’à l’entrée et à la sortie, n’est plus en vigueur aujourd’hui, ni à la chapelle papale, ni dans la législation mieux raisonnée. Les chanoines font donc la simple génuflexion. | Przyklęknięcie na oba kolana, które nawet przed wystawionym Najświętszym Sakramentem wykonuje się jedynie przy wejściu i wyjściu, nie obowiązuje już obecnie ani w kaplicy papieskiej, ani w lepiej uzasadnionym prawodawstwie. Kanonicy wykonują zatem zwykłe przyklęknięcie. |
| s. 192–193, akapit nieoznaczony w wypisie | kręgi kanoników a obecność kardynała | Les cercles marquent l’union, la dépendance entre l’évêque et son chapitre. Un cardinal, le nonce, le métropolitain ont beau être supérieurs à l’évêque, le chapitre ne devient pas pour autant le chapitre du supérieur. L’assistance active au trône peut très bien se faire sans les cercles.
On omet les cercles devant l’évêque diocésain en présence d’un cardinal, ou d’un prélat supérieur à lui. |
Kręgi oznaczają jedność i zależność między biskupem a jego kapitułą. Choć kardynał, nuncjusz czy metropolita mogą być wyżsi rangą od biskupa, kapituła nie staje się przez to kapitułą tego przełożonego. Czynna asysta przy tronie może odbywać się bez tworzenia kręgów.
Kręgów nie wykonuje się przed biskupem diecezjalnym w obecności kardynała lub prałata wyższego od niego rangą. |
| s. 193, akapit nieoznaczony w wypisie | kazanie podczas Mszy pontyfikalnej | Conformément au chapitre 7 du livre 1 et au chapitre 8 du livre 2, dans la messe pontificale le sermon ne doit être fait que par l’évêque, ou bien par un chanoine qui en ce cas sert l’évêque en qualité de prêtre assistant.
Pour le sermon l’évêque n’a pas de meilleur alter ego que son prêtre assistant. L’évêque célébrant pontificalement prêche assis; le prêtre assistant prêche en pluvial. |
Zgodnie z rozdziałem 7 księgi I i rozdziałem 8 księgi II podczas Mszy pontyfikalnej kazanie powinien wygłaszać wyłącznie biskup albo kanonik, który w takim przypadku pełni wobec biskupa funkcję kapłana asystującego.
Wygłaszając kazanie, biskup nie ma lepszego odpowiednika niż kapłan asystujący. Biskup celebrujący pontyfikalnie głosi kazanie na siedząco; kapłan asystujący przemawia w pluwiale. |
| s. 193, akapit nieoznaczony w wypisie | strój kaznodziei w kaplicy papieskiej | Voyons d’abord ce qui se passe à la chapelle papale, écoutons le Cœremoniale S.R.E.: si le prédicateur est de ceux qui portent le rochet et la chape, il prêche ainsi vêtu; s’il ne les porte pas, il prêche avec la chape, sans rochet. En d’autres termes: le prédicateur, s’il fait partie de la chapelle papale, et s’il y porte rochet et chape, prêche ainsi vêtu; s’il n’en fait pas partie, ou n’y porte pas rochet et chape, il endosse, uniquement pour le sermon, la chape sur la soutane, sans rochet. | Przyjrzyjmy się najpierw temu, co dzieje się w kaplicy papieskiej, i posłuchajmy Caeremoniale S.R.E.: jeśli kaznodzieja należy do tych, którzy noszą rokietę i kapę, głosi kazanie w tym stroju; jeśli ich nie nosi, przemawia w kapie, bez rokiety. Innymi słowy: kaznodzieja będący członkiem kaplicy papieskiej, jeśli nosi tam rokietę i kapę, głosi kazanie w takim właśnie stroju; jeśli nie należy do kaplicy albo nie nosi w niej rokiety i kapy, zakłada wyłącznie na czas kazania kapę na sutannę, bez rokiety. |
| s. 194, akapit nieoznaczony w wypisie | kaznodzieja klęka przed papieżem | Autre point faible. A la chapelle papale le prédicateur, en chape ou non, avec rochet ou non, s’agenouille devant le pape; à la cathédrale il s’agenouille devant l’évêque, en n’étant pas chanoine mais en portant l’habit canonial. Où doit aller la préférence, à la personne du prédicateur, ou bien à l’habit qu’il porte? | Kolejny słaby punkt. W kaplicy papieskiej kaznodzieja — niezależnie od tego, czy ma kapę i rokietę — klęka przed papieżem; w katedrze klęka przed biskupem, jeśli nie jest kanonikiem, choć nosi strój kanonicki. Co powinno mieć pierwszeństwo: osoba kaznodziei czy strój, który nosi? |
| s. 196, akapit nieoznaczony w wypisie | drukowana karta do ogłaszania odpustu | La chapelle papale pourvoit le prédicateur d’un carton imprimé pour publier l’indulgence, comme elle pourvoit le diacre d’un carton pour chanter le Confiteor. | Kaplica papieska zaopatruje kaznodzieję w drukowaną kartę, z której ogłasza odpust, podobnie jak zaopatruje diakona w kartę, z której śpiewa Confiteor. |
| s. 198, akapit nieoznaczony w wypisie | pytanie o odpust wywiedzione z kaplicy papieskiej | Une question se pose: si la concession d’indulgences est chose prévue, qui doit se faire, pourquoi la demander? Cela vient de la chapelle papale, où autrefois le pape concédait l’indulgence, mais en variait à son gré la quantité, qu’il fallait donc publier. | Nasuwа się pytanie: skoro udzielenie odpustu jest przewidziane i powinno nastąpić, dlaczego trzeba o niego prosić? Zwyczaj ten pochodzi z kaplicy papieskiej, gdzie dawniej papież udzielał odpustu, lecz według własnego uznania zmieniał jego wymiar, który należało następnie ogłosić. |
| s. 198, akapit nieoznaczony w wypisie | modlitwa Ave Maria przed kazaniem | L’Ave Maria est un acte de dévotion, qui n’a que faire avec le temps pascal; on ne sait ni quand ni comment ni pourquoi il fut joint à la prédication; mais dans le XVe siècle il était introduit à la chapelle papale. | Ave Maria jest aktem pobożności, który nie ma związku z okresem wielkanocnym. Nie wiadomo, kiedy, jak ani dlaczego dołączono tę modlitwę do kazania; wiadomo jednak, że w XV wieku była już wprowadzona w kaplicy papieskiej. |
| s. 202, akapit nieoznaczony w wypisie | okadzanie biskupa po Ewangelii | Toutefois si un cardinal est présent (au trône), c’est lui, non l’évêque, qu’on encense après l’évangile; car l’évêque, en présence d’un cardinal, ne doit pas faire assistance à la messe en pluvial. | Jeśli jednak obecny jest kardynał (przy tronie), to jego, a nie biskupa, okadza się po Ewangelii, ponieważ w obecności kardynała biskup nie powinien asystować przy Mszy w pluwiale. |
| s. 215, akapit nieoznaczony w wypisie | formuła absolucji używana w kaplicy papieskiej | On comble une lacune dans la formule d’absolution, donnée ici incomplète. Il manque la phrase Indulgentiam…, qui se trouve au numéro 3 du chapitre 39 du livre 2, et dans l’appendice du Pontifical, qui enfin s’emploie à la chapelle papale. | Uzupełnia się tu lukę w formule absolucji, przytoczonej niekompletnie. Brakuje zdania *Indulgentiam…*, które znajduje się w numerze 3 rozdziału 39 księgi II oraz w dodatku do Pontyfikału; formuły tej używa się również w kaplicy papieskiej. |
| s. 216, akapit nieoznaczony w wypisie | papieski ryt błogosławieństwa | Le geste d’invocation doit correspondre aux paroles, comme les signes de croix correspondent aux personnes de la Trinité. Le texte latin porte à croire (et des auteurs l’ont cru) qu’on fait le geste d’invocation avant de dire Et benedictio Dei omnipotentis…, tandis qu’on doit le faire en prononçant ces mots. Ainsi le veulent la structure elle-même, la chapelle papale, et les dernières éditions du Rituel pour cette bénédiction faisant suite à la communion donnée hors de la messe. | Gest wezwania powinien odpowiadać wypowiadanym słowom, tak jak znaki krzyża odpowiadają Osobom Trójcy Świętej. Tekst łaciński sugeruje — i niektórzy autorzy tak sądzili — że gest wezwania wykonuje się przed wypowiedzeniem słów *Et benedictio Dei omnipotentis…*; należy go jednak wykonywać podczas ich wypowiadania. Wskazują na to sama struktura formuły, kaplica papieska oraz najnowsze wydania Rytuału w odniesieniu do tego błogosławieństwa, udzielanego po Komunii poza Mszą. |
| s. 216, akapit nieoznaczony w wypisie | dwie krzyże przed arcybiskupem | L’archevêque à l’autel ayant en face de lui la croix et le peuple, on tient néanmoins devant lui sa croix archiépiscopale, derrière l’autel. Quelqu’un pourra s’étonner de ces deux croix en file devant l’archevêque. Tel est le rite papal; il faut de plus considérer que le pape ou l’archevêque bénit à tête découverte non en raison de la croix de l’autel, mais en raison de sa croix personnelle. | Gdy arcybiskup stoi przy ołtarzu, mając przed sobą krzyż ołtarzowy i lud, jego krzyż arcybiskupi i tak trzyma się przed nim, za ołtarzem. Ktoś może dziwić się tym dwóm krzyżom ustawionym jeden za drugim przed arcybiskupem. Taki jest ryt papieski. Należy ponadto pamiętać, że papież lub arcybiskup udziela błogosławieństwa z odkrytą głową nie ze względu na krzyż ołtarzowy, lecz ze względu na własny krzyż. |
| s. 225, akapit nieoznaczony w wypisie | Śpiewanie oracji w Wielką Sobotę a kaplica papieska | On comprendrait que, à l’exemple de P. Grassi, le C. E. invoquât la chapelle papale d’où il émane, et où les oraisons étaient lues, non chantées, au dire de P. Grassi, car le Cœremoniale S.R.E. n’en parle pas. | Można by zrozumieć, gdyby — za przykładem P. Grassiego — Ceremoniał Biskupi powoływał się na kaplicę papieską, z której się wywodzi i w której, według P. Grassiego, oracje odczytywano, a nie śpiewano; Ceremoniał Rzymskiego Kościoła (Cœremoniale S.R.E.) o tym bowiem nie wspomina. |
| s. 226, akapit nieoznaczony w wypisie | Różowa szata i papieska róża złota | Depuis longtemps le Dimanche Lætare est comme un intermède au carême, une sorte de mi-carême; non pas à cause des paroles de son introït ; car la collecte vient aussitôt remémorer qu’on s’afflige; mais bien à cause de la rose d’or, bénite et portée par le pape ce jour-là. L’emploi de la tiare, de la mitre précieuse, des tunique et dalmatique, d’ornements violets plus somptueux, de l’orgue, n’a pas d’autre motif que la rose. | Od dawna niedziela Laetare jest jakby przerwą w Wielkim Poście, czymś w rodzaju jego półmetku — nie z powodu słów introitu, gdyż kolekta zaraz przypomina o pokucie, lecz ze względu na złotą różę, którą papież tego dnia błogosławił i niósł. Użycie tiary, kosztownej mitry, tunicelli i dalmatyki, okazalszych fioletowych szat oraz organów ma za jedyny powód właśnie różę. |
| s. 231, akapit nieoznaczony w wypisie | Posługi przy niskiej Mszy papieskiej | Tous ceux qui servent la messe basse au pape mettent le surplis, quoiqu’ils aient par ailleurs un autre vêtement. | Wszyscy usługujący papieżowi podczas Mszy czytanej zakładają komżę, nawet jeśli poza tym noszą inne szaty. |
| s. 232, akapit nieoznaczony w wypisie | Posługi zarezerwowane dla służby papieskiej | Porter l’Hostie pour la communion appartient au sous-diacre de la messe papale. Tout cela sans étole. | Niesienie Hostii do Komunii należy do subdiakona podczas Mszy papieskiej. Wszystko to odbywa się bez stuły. |
| s. 234, akapit nieoznaczony w wypisie | Klękanie służby liturgicznej w obecności papieża | Le prélat auditeur de rote, sous-diacre de la messe papale, est à genoux en ce moment; les trois prélats: prêtre assistant, diacre et sous-diacre du célébrant, en présence du pape au trône, sont à genoux en ce moment; et pourtant ce sont des ministres parés. | Prałat audytor Roty, pełniący funkcję subdiakona podczas Mszy papieskiej, klęczy w tej chwili; klęczą również trzej prałaci — kapłan asystujący, diakon i subdiakon celebransa — gdy papież znajduje się na tronie. A przecież są to ministrzy odziani w szaty chórowe. |
| s. 238, akapit nieoznaczony w wypisie | Postawa podczas prywatnej Mszy a tradycja papieska | Cette façon de voir existe depuis des siècles; elle provient du pape. | Takie rozumienie tej praktyki istnieje od stuleci; wywodzi się ono od papieża. |
| s. 240, akapit nieoznaczony w wypisie | Układ miejsc na soborze prowincjalnym według wzoru kaplicy papieskiej | Cette disposition des bancs est celle de la chapelle papale; les plus dignes étant vis-à-vis, sans personne entre eux; les moins dignes derrière eux, en lignes parallèles. | Taki układ ław odpowiada układowi kaplicy papieskiej: osoby najgodniejsze siedzą naprzeciw siebie, bez nikogo pomiędzy nimi, a osoby mniej godne — za nimi, w równoległych rzędach. |
| s. 241, akapit nieoznaczony w wypisie | Przywdziewanie szat jako znak podległości | De plus, chose aussi capitale que méconnue, se parer est une marque de sujétion envers un supérieur. Voilà pourquoi les cardinaux, les évêques et les abbés se parent à la chapelle papale; pourquoi les évêques suffragants et les abbés se parent au concile provincial; pourquoi le chapitre cathédral, et avec lui les chanoines qui sont évêques, se parent aux pontificaux de l’évêque diocésain; pourquoi les cardinaux ne se parent jamais hors de la chapelle papale. | Ponadto — co jest rzeczą niezwykle ważną, a mało znaną — przywdzianie szat liturgicznych stanowi znak podległości wobec przełożonego. Dlatego kardynałowie, biskupi i opaci przywdziewają szaty w kaplicy papieskiej; dlatego biskupi sufragani i opaci czynią to podczas soboru prowincjalnego; dlatego kapituła katedralna, wraz z kanonikami będącymi biskupami, przywdziewa szaty podczas pontyfikaliów biskupa diecezjalnego; i dlatego kardynałowie nigdy nie przywdziewają szat poza kaplicą papieską. |
| s. 247, akapit nieoznaczony w wypisie | Role sous-diakona podczas nieszporów pontyfikalnych a wzór papieski | Préentonner les antiennes des psaumes, chanter le capitule, préentonner l’hymne et l’antienne du Magnificat, encenser le clergé: ces cinq actions forment un seul rôle dans les vêpres pontificales au trône; rôle qui, aux vêpres papales les plus solennelles, est tenu par un sous-diacre auditeur de rote en surplis. | Preintonowanie antyfon psalmów, śpiewanie kapitulum, preintonowanie hymnu i antyfony Magnificat oraz okadzanie duchowieństwa — te pięć czynności składa się na jedną funkcję podczas nieszporów pontyfikalnych przy tronie. W najbardziej uroczystych nieszporach papieskich funkcję tę pełni subdiakon będący audytorem Roty, ubrany w komżę. |
| s. 248, akapit nieoznaczony w wypisie | Wstawanie chóru przy preintonowaniu antyfon | Le fait serait inouï de cardinaux se levant et d’autres restant assis aux vêpres papales. | Nie do pomyślenia byłoby, aby podczas nieszporów papieskich jedni kardynałowie wstawali, a inni pozostawali siedzący. |
| s. 249–250, akapit nieoznaczony w wypisie | Przyklękanie podczas hymnu i problem wzorca papieskiego | Que penser de ce numéro? C’est un rite de la chapelle papale, qui a son correspondant à la messe papale, dans la surnappe (une quatrième, non pendante) pliée en deux sur l’autel, que le diacre et le sous-diacre déplient durant le chant du Credo. | Co sądzić o tym przepisie? Jest to obrzęd kaplicy papieskiej, mający swój odpowiednik podczas Mszy papieskiej: dodatkowa, czwarta obrusowa nakrywa ołtarza, niezwisająca z jego boków, zostaje złożona na pół na ołtarzu, a diakon i subdiakon rozkładają ją podczas śpiewu Credo. |
| s. 251, akapit nieoznaczony w wypisie | Błogosławieństwo podczas nieszporów | Aux vêpres, il n’y a jamais d’indulgences. | Podczas nieszporów nigdy nie udziela się odpustu. |
| s. 253, akapit nieoznaczony w wypisie | Układ celebransa podczas nieszporów | Le chapitre 4 du livre 1 a expliqué que, plusieurs cardinaux étant présents, l’évêque diocésain donne la bénédiction, même si un cardinal est présent. | W rozdziale 4 księgi I wyjaśniono, że gdy obecnych jest kilku kardynałów, błogosławieństwa udziela biskup diecezjalny, nawet jeśli obecny jest kardynał. |
| s. 262, akapit nieoznaczony w wypisie | Miejsce celebransa w chórze | Aux vêpres, matines, laudes et autres heures, l’officiant n’a que faire près de l’autel; l’encensement au Magnificat et au Benedictus n’y requiert point sa présence continuelle. L’office se passe au chœur, où se tiennent les pluvialistes; l’officiant doit s’y tenir aussi, en tête du clergé. | Podczas nieszporów, jutrzni, laudesów i innych godzin kanonicznych celebrans nie musi przebywać przy ołtarzu; okadzanie podczas Magnificat i Benedictus nie wymaga jego stałej obecności przy nim. Oficjum odbywa się w chórze, gdzie stoją duchowni w kapach; celebrans również powinien tam przebywać, na czele kleru. |
| s. 272, akapit nieoznaczony w wypisie | Okadzanie ołtarza Najświętszego Sakramentu | Cet encensement ne s’est jamais fait dans les vêpres pontificales au trône. Il ne peut avoir lieu que dans les vêpres pontificales au faldistoire, et dans les vêpres non pontificales, encore d’une façon extraordinaire. | Takiego okadzania nigdy nie wykonywano podczas nieszporów pontyfikalnych przy tronie. Może ono mieć miejsce jedynie podczas nieszporów pontyfikalnych przy faldistorium oraz — wyjątkowo — podczas nieszporów niepontyfikalnych. |
| s. 273, akapit nieoznaczony w wypisie | Przywdziewanie i zdejmowanie szat przez biskupa | L’évêque a toujours le droit de s’habiller et de se déshabiller à l’autel, pourvu que ne soit pas présent un prélat supérieur, ou un chapitre, ou un nombreux clergé qui ne sent pas l’opportunité de telle sujétion à l’égard d’un évêque étranger. | Biskup zawsze ma prawo ubierać się i rozbierać przy ołtarzu, o ile nie jest obecny wyższy rangą prałat, kapituła albo liczny kler, który nie uznaje za stosowne takiego podporządkowania wobec obcego biskupa. |
| s. 275, akapit nieoznaczony w wypisie | Nieszpory a kompleta w kaplicy papieskiej | L’évêque officiant aux complies a quelque chose de surprenant; c’est la seule fois qu’il officie à une petite heure non jointe à la messe pontificale. On ne trouve cela ni à la chapelle papale, ni dans les anciens Pontificaux, ni dans P. Grassi, ni dans les basiliques romaines, ni dans le cérémonial ambrosien. | Biskup celebrujący kompletę jest czymś zaskakującym: to jedyny przypadek, gdy przewodniczy małej godzinie kanonicznej niezwiązanej z pontyfikalną Mszą. Nie spotyka się tego ani w kaplicy papieskiej, ani w dawnych pontyfikałach, ani u P. Grassiego, ani w bazylikach rzymskich, ani w ceremoniale ambrozjańskim. |
| s. 278, akapit nieoznaczony w wypisie | Całowanie stopy papieża przez lektorów | C’est que, à la chapelle papale, les lecteurs des leçons non cardinaux baisaient le pied du pape, tandis que les cardinaux ne le baisaient pas; et sans qu’on sache pourquoi, les cardinaux ne lui baisaient pas la main. | W kaplicy papieskiej lektorzy lekcji, którzy nie byli kardynałami, całowali stopę papieża, podczas gdy kardynałowie tego nie czynili; z niewiadomego powodu kardynałowie nie całowali mu również ręki. |
| s. 279, akapit nieoznaczony w wypisie | Błogosławieństwo udzielane przez przełożonego podczas jutrzni | Si était présent un cardinal, ou un prélat supérieur à l’évêque (nonce ou métropolitain), l’évêque s’inclinerait vers lui et lui demanderait la bénédiction (en disant Domne); le supérieur debout chanterait Ad societatem civium, etc., ou Per evangelica dicta, etc., avec échange d’inclinations entre l’évêque et le supérieur. | Jeśli obecny byłby kardynał albo prałat wyższy rangą od biskupa (nuncjusz lub metropolita), biskup skłoniłby się ku niemu i poprosił o błogosławieństwo, mówiąc Domne; stojący przełożony zaśpiewałby Ad societatem civium itd. albo Per evangelica dicta itd., a biskup i przełożony wymieniliby ukłony. |
| s. 281, akapit nieoznaczony w wypisie | Jutrznia pontyfikalna w bazylikach rzymskich | Par principe, aux jours prescrits, le cardinal archiprêtre chante les matines en chape au faldistoire; mais à son défaut, officier est dévolu à un évêque chanoine, qui ne peut pas officier en mantelet. Donc point d’autre parti que de parer l’évêque officiant; d’où les matines pontificales en pluvial au faldistoire. | Zasadniczo w wyznaczone dni jutrznię śpiewa w kapie przy faldistorium kardynał archiprezbiter; w razie jego nieobecności funkcję tę przejmuje biskup będący kanonikiem, który nie może przewodniczyć w mantolecie. Pozostaje więc przywdziać szaty liturgiczne przez biskupa celebrującego — stąd pontyfikalna jutrznia w kapie przy faldistorium. |
| s. 287, akapit nieoznaczony w wypisie | Przygotowanie biskupa przed Mszą a zwyczaj papieski | P. Grassi voulait que l’évêque restât assis en lisant toute la préparation, sans se lever au Kyrie eleison, etc. Son opinion évitait d’accentuer un contraste entre la prière privée et la prière publique; mais elle ne fut pas adoptée dans le C. E. | P. Grassi chciał, aby biskup pozostawał siedzący podczas odczytywania całego przygotowania i nie wstawał przy Kyrie eleison itd. Jego stanowisko pozwalało uniknąć podkreślania kontrastu między modlitwą prywatną a publiczną, nie zostało jednak przyjęte w Ceremoniale Biskupim. |
| s. 291, akapit nieoznaczony w wypisie | Klękanie podczas obmycia rąk biskupa | Pendant que l’évêque se lave les mains, les laïcs et tous les clercs doivent se mettre à genoux, sauf les chanoines et les prélats. Si était présent un cardinal, légat ou non, ou bien un prélat supérieur à l’évêque (c’est-à-dire le nonce ou le métropolitain), on ne doit pas se mettre à genoux. | Podczas gdy biskup obmywa ręce, świeccy i wszyscy duchowni powinni uklęknąć, z wyjątkiem kanoników i prałatów. Jeśli obecny jest kardynał — legat lub nie — albo prałat wyższy rangą od biskupa, czyli nuncjusz lub metropolita, nie należy klękać. |
| s. 295, akapit nieoznaczony w wypisie | Skąd wynika gest poddania podczas obmycia rąk | Depuis longtemps, pour de hauts personnages et en certains cas, la simple action de se laver les mains prend un caractère d’autorité de la part du personnage, qui se couvre pour cela, caractère de soumission de la part des sujets. | Od dawna, w odniesieniu do wysoko postawionych osób i w określonych sytuacjach, samo obmycie rąk nabiera charakteru aktu władzy ze strony danej osoby, która na tę czynność nakrywa głowę, oraz charakteru poddania ze strony podwładnych. |
| s. 299, akapit nieoznaczony w wypisie | Niesienie paliusza podczas przygotowania do Mszy | Si le prélat est archevêque, ce sera tout naturellement le porte-croix archiépiscopal, qui s’est paré d’amict, aube, cordon et tunique, en même temps que le chapitre. | Jeśli prałat jest arcybiskupem, paliusz powinien naturalnie nieść archidiecezjalny krzyżonośca, który przywdział humerał, albę, pasek i tunicellę w tym samym czasie co kapituła. |
| s. 300, akapit nieoznaczony w wypisie | Papieski i biskupi orszak procesyjny | Dans toute procession où le chapitre intervient paré, la croix est portée par un sous-diacre non chanoine, qui a pris amict, aube, cordon et tunique pendant que le chapitre se parait. | W każdej procesji, w której kapituła występuje w szatach liturgicznych, krzyż niesie subdiakon niebędący kanonikiem, który przywdział humerał, albę, pasek i tunicellę w czasie, gdy kapituła przygotowywała się do obrzędu. |
| s. 302, akapit nieoznaczony w wypisie | Klękanie akolitów przy błogosławieństwie diakona | Ici comme à la chapelle papale, trouvent un formel démenti ceux qui prétendent que les acolytes n’ont pas à faire la génuflexion quand ils accompagnent quelqu’un qui ne la fait pas: célébrant, diacre chanoine, sous-diacre ou acolyte porte-croix. | Tutaj, podobnie jak w kaplicy papieskiej, wyraźnie przeczy się twierdzeniu, że akolici nie powinni przyklękać, gdy towarzyszą komuś, kto sam tego nie czyni: celebransowi, diakonowi będącemu kanonikiem, subdiakonowi lub akolicie niosącemu krzyż. |
| s. 302, akapit nieoznaczony w wypisie | Procesja ewangelijna a Msza papieska | Le C. E. se conforme au Cœremoniale S.R.E. sur la messe papale où, autrefois et à bon droit, le diacre cardinal ne marchait pas à côté du sous-diacre non cardinal. | Ceremoniał Biskupi stosuje się do Ceremoniału Kościoła Rzymskiego w kwestii Mszy papieskiej, podczas której dawniej — i słusznie — diakon kardynał nie szedł obok subdiakona niebędącego kardynałem. |
| s. 306, akapit nieoznaczony w wypisie | Pokłon akolitów i niższych ministrów | Ici comme à la chapelle papale, trouvent un formel démenti ceux qui prétendent que les acolytes n’ont pas à faire la génuflexion quand ils accompagnent quelqu’un qui ne la fait pas. | Tutaj, podobnie jak w kaplicy papieskiej, wyraźnie odrzucone zostaje twierdzenie, że akolici nie mają przyklękać, gdy towarzyszą osobie, która sama nie przyklęka. |
| s. 317, akapit nieoznaczony w wypisie | Msza przy faldistorium i geneza papieska | L’organisation de la messe au faldistoire, originaire de la chapelle papale, doit satisfaire ces deux exigences, dont la première peut aller sans la seconde, mais la seconde ne va pas sans la première. | Organizacja Mszy przy faldistorium, wywodząca się z kaplicy papieskiej, musi odpowiadać dwóm wymaganiom; pierwsze może występować bez drugiego, lecz drugie nie może występować bez pierwszego. |
| s. 318, akapit nieoznaczony w wypisie | Epistoła i zwyczaj kaplicy papieskiej | Après avoir chanté l’épître, pourquoi le sous-diacre tient-il le livre au célébrant? Cette manière de faire, sans répondre à une nécessité absolue, provient de la chapelle papale et ne manque pas de naturel. | Dlaczego po odśpiewaniu epistoły subdiakon trzyma księgę celebransowi? Ta praktyka, choć nie wynika z bezwzględnej konieczności, pochodzi z kaplicy papieskiej i nie jest pozbawiona naturalności. |
| s. 318, akapit nieoznaczony w wypisie | Prégustacja przy offertorium a wyłączny honor papieski | A l’offertoire, on ne fait pas la prégustation. La chapelle papale, réservant cet hommage au pape, ne le rend à nul autre célébrant. | Podczas offertorium nie dokonuje się próbowania wina i wody. Kaplica papieska, rezerwując ten honor dla papieża, nie oddaje go żadnemu innemu celebransowi. |
| s. 319, akapit nieoznaczony w wypisie | Pocałunek pokoju jako świadectwo praktyki papieskiej | Heureusement, la chapelle papale est une perpétuelle protestation contre pareille absurdité. | Na szczęście kaplica papieska stanowi nieustanne świadectwo sprzeciwu wobec takiego absurdu. |
| s. 320, akapit nieoznaczony w wypisie | Ostatnia Ewangelia a praktyka kaplicy papieskiej | Le Cœremoniale S.R.E., la chapelle papale et P. Grassi font dire cet évangile en retournant à la sacristie ou au faldistoire. L’usage actuel de Rome le fait dire à l’autel. | Ceremoniał Kościoła Rzymskiego, kaplica papieska i P. Grassi przewidują odmawianie tej Ewangelii w drodze powrotnej do zakrystii albo faldistorium. Współczesny zwyczaj rzymski przewiduje jej odczytanie przy ołtarzu. |
| s. 321, akapit nieoznaczony w wypisie | Błogosławieństwo podczas Mszy przy faldistorium | A la messe au faldistoire devant un prélat supérieur faisant assistance au trône, si le prêtre assistant tenait le livre au célébrant, celui-ci recevrait un honneur auquel le prélat supérieur n’a pas droit; d’où résulterait une absurdité. | Podczas Mszy przy faldistorium, sprawowanej w obecności wyższego prałata asystującego przy tronie, gdyby kapłan asystujący trzymał księgę celebransowi, celebrans otrzymałby honor, do którego wyższy prałat nie ma prawa; prowadziłoby to do absurdu. |
| s. 323, akapit nieoznaczony w wypisie | La confession à la messe où l’évêque assiste | On a ici un rite de la chapelle papale, bien plus que de la messe solennelle ordinaire. On assiste à un décalage: le célébrant devient ministre momentané de l’évêque; pour un moment aussi le prêtre assistant, le diacre et le sous-diacre cessent d’être ministres du célébrant, tout en restant de leur catégorie. | Mamy tu do czynienia z obrzędem kaplicy papieskiej, a nie tyle ze zwyczajną Mszą uroczystą. Następuje tu zmiana ról: celebrans staje się na pewien czas posługującym biskupowi; również kapłan asystujący, diakon i subdiakon przestają na chwilę pełnić funkcję sług celebransa, pozostając jednak przy swojej przynależności do określonych stopni. |
| s. 324, akapit nieoznaczony w wypisie | Czytanie offertorium przez biskupa asystującego | La lecture de l’offertoire se place après Dominus vobiscum et Oremus du célébrant qu’on écoute debout, avant la bénédiction de l’encens que l’évêque fait assis, durant le chant de l’offertoire par le chœur assis. Or, sans aucun doute, cette lecture est plus adhérente à la bénédiction de l’encens et au chant du chœur, qu’elle ne l’est aux paroles du célébrant. | Czytanie offertorium następuje po Dominus vobiscum i Oremus celebransa, których słucha się na stojąco, a przed błogosławieństwem kadzidła, którego biskup dokonuje na siedząco, podczas gdy chór śpiewa offertorium również siedząc. Bez wątpienia czytanie to wiąże się ściślej z błogosławieństwem kadzidła i śpiewem chóru niż ze słowami celebransa. |
| s. 328, akapit nieoznaczony w wypisie | Praktyka kaplicy papieskiej przy oficjach żałobnych | Quelqu’un pourra faire cette objection: À la chapelle papale les antiennes de ces offices ne sont pas entonnées, il n’y a point de préintonation, par conséquent… On lui répond: Ce n’est pas tout; il s’y trouve plus fort que cela; ainsi la chapelle papale omet la préintonation des antiennes non seulement à toutes les vêpres pontificales moins solennelles, mais encore aux matines de Noël, où pourtant les cardinaux chantent les leçons, et où le pape chante la neuvième. Or le C. E. ne s’en prévaut pas. Quelle conclusion tirer de cela? Aucune en faveur de l’opposant. Il s’agit d’une déviation qu’on ne doit pas imiter. | Ktoś mógłby wysunąć następujący zarzut: w kaplicy papieskiej antyfon tych oficjów się nie intonuje, nie ma też preintonacji, a zatem… Odpowiedź brzmi: to nie wszystko; występuje tam jeszcze bardziej znacząca praktyka. Kaplica papieska pomija preintonację antyfon nie tylko podczas wszystkich mniej uroczystych nieszporów pontyfikalnych, lecz także podczas jutrzni Bożego Narodzenia, kiedy kardynałowie śpiewają lekcje, a papież dziewiątą. Tymczasem Ceremoniał Biskupi nie powołuje się na tę praktykę. Jaki stąd wniosek? Żaden na korzyść oponenta. Chodzi o odstępstwo, którego nie należy naśladować. |
| s. 329, akapit nieoznaczony w wypisie | Tradycja bazylik rzymskich a oficjum zmarłych | Parmi l’office des morts, celui des ténèbres et les autres offices, la dissemblance n’est pas telle que le dit exagérément le C. E. Toutes les intonations doivent s’y faire qui se font de règle, pour des raisons positives, alors que n’intervient aucune raison négative. | Różnice między oficjum za zmarłych, oficjum ciemnych jutrzni i pozostałymi oficjami nie są tak wielkie, jak przesadnie twierdzi Ceremoniał Biskupi. Należy wykonywać wszystkie intonacje przewidziane zwyczajem, przemawiają bowiem za nimi pozytywne racje, a nie występuje żadna racja przeciwna. |
| s. 327, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież i kardynałowie archiprezbiterzy podczas oficjów | Le pape n’a jamais officié à la stalle; les cardinaux archiprêtres des basiliques romaines pas davantage. Les offices examinés comportent plus de simplicité que les autres offices, mais n’ont pas moins de solennité intrinsèque. | Papież nigdy nie przewodniczył oficjum przy stallach; nie czynili tego również kardynałowie archiprezbiterzy bazylik rzymskich. Omawiane oficja są prostsze niż inne, lecz nie mają przez to mniejszej wewnętrznej uroczystości. |
| s. 339, akapit nieoznaczony w wypisie | Biskup celebrujący Mszę żałobną przy faldistorium | Cette anicroche est arrivée d’une façon assez banale. Le C. E. copie presque littéralement la description de l’absoute dans le Pontifical (l. 3, De officio post missam pro defunctis), qui suppose la messe au faldistoire. Dans les premières éditions du C. E., la messe pontificale des morts n’avait ni diacres assistants pour la messe, ni prêtre assistant pour l’absoute. | Ta nieścisłość powstała w dość zwyczajny sposób. Ceremoniał Biskupi niemal dosłownie kopiuje opis absolucji z Pontyfikału (księga III, De officio post missam pro defunctis), który zakłada, że Mszę odprawia się przy faldistorium. W pierwszych wydaniach Ceremoniału Biskupiego pontyfikalna Msza za zmarłych nie przewidywała ani diakonów asystujących podczas Mszy, ani kapłana asystującego przy absolucji. |
| s. 340, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież jako punkt odniesienia dla koloru pluwiału żałobnego | Mais comme ce pluvial violet date de moins longtemps, on doit conclure que c’est le fait d’un bon esprit retoucheur, qui voyant le pape avec un pluvial rouge aux fonctions funèbres, et ne sachant pas pourquoi, en a déduit que l’évêque pouvait bien mettre un pluvial violet. | Ponieważ jednak fioletowy pluwiał pojawił się później, należy uznać, że jest to dzieło gorliwego poprawiacza, który widząc papieża w czerwonym pluwiale podczas obrzędów żałobnych, a nie znając przyczyny tego zwyczaju, wywnioskował, że biskup może używać pluwiału fioletowego. |
| s. 341, akapit nieoznaczony w wypisie | Wyjątek od zasady używania alby podczas funkcji | Deux fois seulement le C. E. déroge au principe que l’évêque prenne toujours l’aube pour officier: l’une à l’absoute s’il n’a pas déjà le pluvial; l’autre le Vendredi saint pour la procession dans l’assistance pontificale. | Ceremoniał Biskupi odstępuje od zasady, że biskup zawsze przywdziewa albę do pełnienia funkcji liturgicznych, tylko w dwóch przypadkach: podczas absolucji, jeśli nie ma już na sobie pluwiału, oraz w Wielki Piątek, podczas procesji w ramach asysty pontyfikalnej. |
| s. 358, akapit nieoznaczony w wypisie | Przygotowanie do jutrzni i Mszy o północy | La crédence supplémentaire ne serait pas nécessaire en soi; car si l’on chante tierce devant l’autel portant les ornements de l’évêque, rien n’empêcherait d’agir pareillement aux matines. Son emploi a deux motifs: faire en sorte que l’habillement de l’évêque s’exécute le plus brièvement possible durant le Te Deum; respecter le Te Deum en réduisant au minimum les mouvements pendant sa durée. | Dodatkowy kredens nie byłby sam w sobie konieczny: skoro tercję śpiewa się przed ołtarzem, na którym leżą szaty biskupa, nic nie stałoby na przeszkodzie, by podobnie postąpić podczas jutrzni. Jego użycie ma dwa uzasadnienia: możliwie skrócić ubieranie biskupa podczas Te Deum oraz uszanować hymn, ograniczając do minimum ruchy w czasie jego śpiewu. |
| s. 359, akapit nieoznaczony w wypisie | Ubieranie biskupa podczas jutrzni Bożego Narodzenia | Au lieu du sous-diacre comme à tierce ou à none, deux familiers chaussent l’évêque. P. Grassi, qui voulait qu’on fît toujours ainsi, a été suivi par le C. E. aux matines de Noël. En voici la seule raison probable: on n’a pas voulu faire habiller trop tôt le diacre et le sous-diacre, afin qu’ils ne restent pas inutiles durant le Pater, l’absolution, trois bénédictions, trois leçons et deux répons. | Zamiast subdiakona, jak podczas tercji lub nony, biskupowi zakłada obuwie dwóch familiariuszy. Ceremoniał Biskupi poszedł tu za P. Grassim, który chciał, by zawsze postępowano w ten sposób, i zastosował tę praktykę podczas jutrzni Bożego Narodzenia. Prawdopodobnym powodem jest chęć uniknięcia zbyt wczesnego ubrania diakona i subdiakona, aby nie pozostawali bezczynni podczas Pater, absolucji, trzech błogosławieństw, trzech lekcji i dwóch responsoriów. |
| s. 359, akapit nieoznaczony w wypisie | Pominięta rubryka podczas jutrzni Bożego Narodzenia | Il y a une particularité des matines de Noël, sautée dans le C. E., mais non dans P. Grassi: on est debout au passage évangélique précédant les trois leçons du troisième nocturne. | Istnieje szczegół jutrzni Bożego Narodzenia pominięty w Ceremoniale Biskupim, lecz nie u P. Grassiego: podczas fragmentu ewangelicznego poprzedzającego trzy lekcje trzeciego nokturnu stoi się. |
| s. 358, akapit nieoznaczony w wypisie | Szaty biskupa i asysta pontyfikalna | Si l’évêque ne chantera pas la messe, on n’y met pas d’autres ornements que ceux des vêpres; ceux du célébrant, évêque ou prêtre, et de ses ministres, seront préparés à la sacristie. Si l’évêque célébrera, le diacre et le sous-diacre s’habilleront à la sacristie; le prêtre assistant s’habillera à sa place au chœur, avec les autres chanoines. | Jeżeli biskup nie będzie śpiewał Mszy, przygotowuje się tam tylko szaty używane podczas nieszporów; szaty celebransa — biskupa lub kapłana — oraz jego ministrów przygotowuje się w zakrystii. Jeżeli biskup będzie celebrował, diakon i subdiakon ubierają się w zakrystii, natomiast kapłan asystujący ubiera się na swoim miejscu w chórze, razem z pozostałymi kanonikami. |
| s. 359, akapit nieoznaczony w wypisie | P. Grassi i funkcja diakona oraz subdiakona | Cela provient de P. Grassi qui, ne supposant pas la messe au trône, pensait que diacre et sous-diacre pouvaient en cela tenir lieu de diacres assistants. Mais il se trompait; car si l’on peut être diacres assistants en habit de chœur, on ne figure jamais en diacre et sous-diacre sans les ornements respectifs. | Wynika to z poglądu P. Grassiego, który nie zakładał Mszy przy tronie i uważał, że diakon i subdiakon mogą w tym przypadku zastąpić diakonów asystujących. Był jednak w błędzie: można pełnić funkcję diakonów asystujących w stroju chórowym, ale nigdy nie występuje się jako diakon i subdiakon bez właściwych im szat liturgicznych. |
| s. 368, akapit nieoznaczony w wypisie | Świeca biskupa — adaptacja ceremoniału papieskiego | Ce familier tenant le cierge de l’évêque est une adaptation très sensée du cérémonial papal au cérémonial épiscopal; mais il s’agit d’un familier, comme dit le numéro 15; non pas d’un chapelain en surplis comme au latin du présent numéro. | Familiariusz trzymający świecę biskupa jest bardzo rozsądnym przystosowaniem ceremoniału papieskiego do ceremoniału biskupiego. Chodzi jednak o familiariusza, jak podaje punkt 15, a nie o kapelana w komży, jak wynika z łacińskiego tekstu omawianego punktu. |
| s. 359, akapit nieoznaczony w wypisie | Kamerling i rozdawanie świec — ślad kaplicy papieskiej | Ce numéro et le suivant parlent d’un camerlingue, ou syndic, ou grand sacristain, ou autre, qui serait le dispensateur des cierges. C’est une réminiscence de la chapelle papale, transmise par P. Grassi, qui ne trouve guère son application dans les cathédrales. | Ten punkt i następny wspominają kamerlinga, syndyka, wielkiego zakrystiana lub inną osobę, która miałaby rozdzielać świece. Jest to reminiscencja kaplicy papieskiej, przekazana przez P. Grassiego, która raczej nie znajduje zastosowania w katedrach. |
| s. 360, akapit nieoznaczony w wypisie | Przyjmowanie poświęconych świec | La distribution des cierges, cendres et rameaux, et l’adoration de la croix le Vendredi saint, sont les quatre occasions où le magistrat, en toge ou en uniforme, jouit de l’accès momentané dans le chœur. | Rozdawanie świec, popiołu i palm oraz adoracja krzyża w Wielki Piątek to cztery okazje, podczas których przedstawiciel władz miejskich, w todze lub mundurze, uzyskuje czasowy dostęp do chóru. |
| s. 361, akapit nieoznaczony w wypisie | Procesja ze świecami i porządek celebracji | L’évêque, ayant reçu le sien du second diacre assistant, le tient de la main gauche et bénit de la droite. Si le prélat est archevêque, la croix sera portée en tête des chanoines seulement. | Biskup, otrzymawszy świecę od drugiego diakona asystującego, trzyma ją w lewej ręce, a prawą błogosławi. Jeżeli prałat jest arcybiskupem, krzyż niesie się jedynie na czele kanoników. |
| s. 363, akapit nieoznaczony w wypisie | Zgaśnięcie świec po podniesieniu — decyzja kaplicy papieskiej | Dans cette persuasion, le Cœremoniale S.R.E. fait tenir les cierges allumés depuis la fin de l’évangile jusqu’après la communion, mais par la domesticité des personnages; P. Grassi les fait tenir à l’élévation, mais les fait éteindre après. Finalement, l’an 1573, la chapelle papale reçut l’ordre d’éteindre les cierges après l’élévation; décision suggestive. | W tym przekonaniu Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego nakazuje trzymać świece zapalone od końca Ewangelii aż do Komunii, ale czynią to domownicy dostojników. P. Grassi każe trzymać świece podczas podniesienia, po czym je zgasić. Ostatecznie w 1573 roku kaplica papieska otrzymała polecenie gaszenia świec po podniesieniu — decyzja ta daje do myślenia. |
| s. 363, akapit nieoznaczony w wypisie | Biskup rozpoczynający Mszę z celebransem | A la messe pontificale, le prêtre assistant et le diacre, qui sont ministres, non célébrants, se tiennent aux côtés de l’évêque, pas du tout en arrière. | Podczas Mszy pontyfikalnej kapłan asystujący i diakon, którzy są ministrami, a nie celebransami, stoją po bokach biskupa, a nie nieco za nim. |
| s. 366, akapit nieoznaczony w wypisie | Adaptacja ceremoniału papieskiego podczas poświęcenia świec | Ce familier tenant le cierge de l’évêque est une adaptation très sensée du cérémonial papal au cérémonial épiscopal; mais il s’agit d’un familier, comme dit le numéro 15; non pas d’un chapelain en surplis comme au latin du présent numéro. | Familiariusz trzymający świecę biskupa jest bardzo rozsądnym przystosowaniem ceremoniału papieskiego do ceremoniału biskupiego. Chodzi jednak o familiariusza, jak podaje punkt 15, a nie o kapelana w komży, jak wynika z łacińskiego tekstu omawianego punktu. |
| s. 359, akapit nieoznaczony w wypisie | Ślad kaplicy papieskiej w organizacji rozdawania świec | Ce numéro et le suivant parlent d’un camerlingue, ou syndic, ou grand sacristain, ou autre, qui serait le dispensateur des cierges. C’est une réminiscence de la chapelle papale, transmise par P. Grassi, qui ne trouve guère son application dans les cathédrales. | Ten punkt i następny wspominają kamerlinga, syndyka, wielkiego zakrystiana lub inną osobę, która miałaby rozdzielać świece. Jest to reminiscencja kaplicy papieskiej, przekazana przez P. Grassiego, która raczej nie znajduje zastosowania w katedrach. |
| s. 378, akapit nieoznaczony w wypisie | Diakoni śpiewający Pasję w kaplicy papieskiej | Le rôle des diacres de la passion appartient au clergé subalterne. À la chapelle papale ils ne sont que des chantres. Ce rôle ne convient pas du tout à des chanoines. Ceux-ci, quand l’évêque chante la messe, doivent faire corps avec le chapitre paré; quand l’évêque assiste au trône, ils doivent rester avec le corps capitulaire faisant les cercles. Un chanoine ne peut pas jouer deux rôles dans la même action. | Funkcja diakonów śpiewających Pasję należy do niższego duchowieństwa. W kaplicy papieskiej są oni jedynie śpiewakami. Funkcja ta zupełnie nie odpowiada kanonikom. Gdy biskup śpiewa Mszę, kanonicy powinni stanowić część ubranego w szaty chóru kapitulnego; gdy biskup asystuje przy tronie, powinni pozostać przy kapitule, uczestnicząc w jej układzie ceremonialnym. Kanonik nie może odgrywać dwóch ról w tej samej czynności. |
| s. 380, akapit nieoznaczony w wypisie | Trzej diakoni śpiewający Pasję — praktyka od 1488 roku | On croirait facilement que le chant de la passion, dialoguée par trois diacres, date du plein Moyen Age, qui aimait dramatiser. Il y aurait exagération. En 1488, le Cœremoniale S.R.E. sanctionne l’introduction des trois diacres de la passion à la chapelle papale, le pape faisant assistance. Si, au contraire, le pape est célébrant, le cardinal diacre peut encore choisir entre l’ancien usage de chanter la passion en entier, et le récent usage de la faire chanter par les trois diacres. Mais, dans ce deuxième cas, le cardinal diacre se réserve le passage final de la passion pour éviter une absurdité, celle du diacre de la messe n’y chantant point l’évangile. | Można by łatwo sądzić, że śpiew Pasji w dialogu trzech diakonów pochodzi z pełnego średniowiecza, które lubiło dramatyzację. Byłaby to jednak przesada. W 1488 roku Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego zatwierdza wprowadzenie trzech diakonów śpiewających Pasję w kaplicy papieskiej, gdy papież asystuje. Jeżeli natomiast papież celebruje, kardynał-diakon może nadal wybierać między dawnym zwyczajem śpiewania całej Pasji a nowszą praktyką powierzenia jej trzem diakonom. W tym drugim przypadku kardynał-diakon zachowuje dla siebie końcowy fragment Pasji, aby uniknąć niedorzeczności, jaką byłoby nieśpiewanie Ewangelii przez diakona pełniącego funkcję diakona Mszy. |
| s. 380, akapit nieoznaczony w wypisie | Palmowa gałązka podczas podniesienia | À l’élévation, l’évêque seul (agenouillé au faldistoire) tient sa palme. Le reste à l’ordinaire. | Podczas podniesienia tylko biskup, klęczący przy faldistorium, trzyma swoją palmę. Pozostałe czynności odbywają się jak zwykle. |
| s. 380, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież celebrujący a śpiew Pasji | En 1488, le Cœremoniale S.R.E. sanctionne l’introduction des trois diacres de la passion à la chapelle papale, le pape faisant assistance. | W 1488 roku Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego zatwierdził wprowadzenie trzech diakonów śpiewających Pasję w kaplicy papieskiej, gdy papież pełnił funkcję asystującego. |
| s. 383, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież a obrzędy ciemnych jutrzni | Tant à l’office des ténèbres qu’à celui des morts, il importe que l’évêque officie au trône. Officier à la stalle serait une fantaisie; car c’est une fonction canoniale, non pontificale. | Zarówno podczas oficjum ciemnych jutrzni, jak i oficjum za zmarłych ważne jest, aby biskup sprawował je przy tronie. Przewodniczenie przy stallach byłoby fantazją, ponieważ jest to funkcja kanonicka, a nie pontyfikalna. |
| s. 384, akapit nieoznaczony w wypisie | Sygnał do rozpoczęcia śpiewu podczas ciemnych jutrzni | On croirait que le C. E. veut ressusciter un rite qu’on rencontre dans les Ordines romani, celui par lequel le pontife faisait signe aux chantres de commencer ou de cesser le chant. | Można by sądzić, że Ceremoniał Biskupi chce wskrzesić obrzęd znany z Ordines Romani, w którym pontyfik dawał śpiewakom znak, by rozpoczęli lub zakończyli śpiew. |
| s. 386, akapit nieoznaczony w wypisie | Piętnasta świeca i praktyka kaplicy papieskiej | Ce rite de tenir le quinzième cierge au coin de l’épître, inconnu du Cœremoniale S.R.E. et du Bréviaire, a pour seul appui P. Grassi, qui voudrait même le clerc à genoux, tenant le cierge sur l’angle de l’autel: deux anomalies, dont le C. E. en latin n’a retenu que la seconde. | Obrzęd trzymania piętnastej świecy przy stronie epistoły, nieznany Ceremoniałowi Świętego Kościoła Rzymskiego i Brewiarzowi, opiera się wyłącznie na P. Grassim. Chciał on nawet, by kleryk klęczał, trzymając świecę na narożniku ołtarza: są to dwie anomalie, z których łaciński tekst Ceremoniału Biskupiego zachował tylko drugą. |
| s. 390, akapit nieoznaczony w wypisie | Przeniesienie Najświętszego Sakramentu — zasady kaplicy papieskiej | Nous donnons le système de la chapelle papale, qui repose sur trois principes: 1° réduire les mouvements au minimum possible; 2° épargner au célébrant tous les mouvements que le ministre peut faire; 3° celui des deux qui donne est debout, celui qui reçoit est à genoux. | Podajemy sposób stosowany w kaplicy papieskiej, oparty na trzech zasadach: 1) ograniczyć ruchy do możliwego minimum; 2) oszczędzić celebransowi wszystkich ruchów, które może wykonać minister; 3) spośród dwóch osób ta, która podaje, stoi, a ta, która przyjmuje, klęczy. |
| s. 397, akapit nieoznaczony w wypisie | Magistrat podtrzymujący pluwiał papieża | Le fait du magistrat soutenant le pluvial par derrière provient de la chapelle papale, et avait lieu à toutes les processions. Il est antérieur au C. E., qui l’a conservé seulement pour le Jeudi saint et la Fête-Dieu, en hommage au S. Sacrement. | Zwyczaj podtrzymywania pluwiału od tyłu przez przedstawiciela władz miejskich pochodzi z kaplicy papieskiej i występował podczas wszystkich procesji. Jest wcześniejszy niż Ceremoniał Biskupi, który zachował go jedynie na Wielki Czwartek i Boże Ciało, jako wyraz czci wobec Najświętszego Sakramentu. |
| s. 400, akapit nieoznaczony w wypisie | Mandatum w kaplicy papieskiej | Le Mandatum actuel est la fusion de deux cérémonies qui ont coexisté un certain temps. La première concerne des ecclésiastiques au nombre de douze en souvenir des apôtres; la deuxième, qui a prévalu, concerne des pauvres au nombre de treize, d’origine légendaire. À la chapelle papale, on adopta la formule moyenne de treize ecclésiastiques pauvres ou pèlerins. | Obecne Mandatum jest połączeniem dwóch ceremonii, które przez pewien czas współistniały. Pierwsza dotyczyła dwunastu duchownych, na pamiątkę Apostołów; druga, która przeważyła, obejmowała trzynastu ubogich i miała legendarne pochodzenie. W kaplicy papieskiej przyjęto rozwiązanie pośrednie: obmywano stopy trzynastu ubogim duchownym lub pielgrzymom. |
| s. 400, akapit nieoznaczony w wypisie | Dlaczego diakon i subdiakon mają białe szaty podczas Mandatum | Cette anomalie tire son origine d’un fait consigné par le Cœremoniale S.R.E. Le pape, qui faisait le Mandatum après la messe et la procession, sans être présent aux vêpres, se trouvait déjà paré, et ne faisait que changer de couleur; au contraire le diacre et le sous-diacre gardaient la couleur de la messe. | Ta anomalia wywodzi się z faktu odnotowanego w Ceremoniale Świętego Kościoła Rzymskiego. Papież odprawiał Mandatum po Mszy i procesji, nie uczestnicząc w nieszporach; był już więc ubrany w szaty liturgiczne i zmieniał jedynie ich kolor. Diakon i subdiakon zachowywali natomiast kolor szat mszalnych. |
| s. 402, akapit nieoznaczony w wypisie | Krzyż arcybiskupi podczas śpiewu Ewangelii Mandatum | Voilà une contrefaçon du Samedi saint quant au chant de l’Exsultet. Comment s’est-elle introduite dans le C. E., du moment que la chapelle papale l’ignore? Cet emploi de la croix archiépiscopale ne vise pas à tenir lieu d’un autel absent, puisqu’il ne se fait pas pour l’évêque. | Oto naśladowanie obrzędu Wielkiej Soboty w odniesieniu do śpiewu Exsultet. Jak zwyczaj ten znalazł się w Ceremoniale Biskupim, skoro kaplica papieska go nie zna? Użycie krzyża arcybiskupiego nie ma zastępować nieobecnego ołtarza, ponieważ nie stosuje się go w przypadku biskupa. |
| s. 402, akapit nieoznaczony w wypisie | Diakon okadzający biskupa podczas Mandatum | Le Cœremoniale S.R.E. et le C. E. ôtent la deuxième au prêtre assistant en faisant encenser l’évêque par le diacre. Cette dérogation est inexplicable. | Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego i Ceremoniał Biskupi odbierają kapłanowi asystującemu drugą z tych funkcji, nakazując, by biskupa okadzał diakon. Gromier uznaje to odstępstwo za niewytłumaczalne. |
| s. 400, akapit nieoznaczony w wypisie | Mandatum w kaplicy papieskiej — trzynastu ubogich duchownych lub pielgrzymów | Le Mandatum actuel est la fusion de deux cérémonies qui ont coexisté un certain temps. La première concerne des ecclésiastiques au nombre de douze en souvenir des apôtres; la deuxième, qui a prévalu, concerne des pauvres au nombre de treize, d’origine légendaire. A la chapelle papale, on adopta la formule moyenne de treize ecclésiastiques pauvres ou pèlerins. | Obecne Mandatum jest połączeniem dwóch ceremonii, które przez pewien czas współistniały. Pierwsza dotyczyła dwunastu duchownych, na pamiątkę Apostołów; druga, która przeważyła, obejmowała trzynastu ubogich i miała legendarne pochodzenie. W kaplicy papieskiej przyjęto rozwiązanie pośrednie: obmywano stopy trzynastu ubogim duchownym lub pielgrzymom. |
| s. 400, akapit nieoznaczony w wypisie | Białe szaty diakona i subdiakona podczas Mandatum | Cette anomalie tire son origine d’un fait consigné par le Cœremoniale S.R.E. Le pape, qui faisait le Mandatum après la messe et la procession, sans être présent aux vêpres, se trouvait déjà paré, et ne faisait que changer de couleur; au contraire le diacre et le sous-diacre gardaient la couleur de la messe. L’anomalie fut enregistrée par le Missel et le C. E., sans plus de mystère. | Ta anomalia wywodzi się z faktu odnotowanego w Ceremoniale Świętego Kościoła Rzymskiego. Papież odprawiał Mandatum po Mszy i procesji, nie uczestnicząc w nieszporach; był już więc ubrany w szaty liturgiczne i zmieniał jedynie ich kolor. Diakon i subdiakon zachowywali natomiast kolor szat mszalnych. Mszał i Ceremoniał Biskupi odnotowały tę anomalię — bez żadnej dalszej tajemnicy. |
| s. 402, akapit nieoznaczony w wypisie | Krzyż arcybiskupi przy śpiewie Ewangelii podczas Mandatum | Voilà une contrefaçon du Samedi saint quant au chant de l’Exsultet. Comment s’est-elle introduite dans le C. E., du moment que la chapelle papale l’ignore? Cet emploi de la croix archiépiscopale ne vise pas à tenir lieu d’un autel absent, puisqu’il ne se fait pas pour l’évêque. | Oto naśladowanie obrzędu Wielkiej Soboty w odniesieniu do śpiewu Exsultet. Jak zwyczaj ten znalazł się w Ceremoniale Biskupim, skoro kaplica papieska go nie zna? Użycie krzyża arcybiskupiego nie ma zastępować nieobecnego ołtarza, ponieważ nie stosuje się go w przypadku biskupa. |
| s. 404, akapit nieoznaczony w wypisie | Trzy zasady kaplicy papieskiej przy przenoszeniu Najświętszego Sakramentu | Nous donnons le système de la chapelle papale, qui repose sur trois principes: 1° réduire les mouvements au minimum possible; 2° épargner au célébrant tous les mouvements que le ministre peut faire; 3° celui des deux qui donne est debout, celui qui reçoit est à genoux. | Przedstawiamy sposób stosowany w kaplicy papieskiej, oparty na trzech zasadach: 1) ograniczyć ruchy do możliwego minimum; 2) oszczędzić celebransowi wszystkich ruchów, które może wykonać minister; 3) spośród dwóch osób ta, która podaje, stoi, a ta, która przyjmuje, klęczy. |
| s. 405, akapit nieoznaczony w wypisie | Magistrat podtrzymujący pluwiał podczas procesji | Le fait du magistrat soutenant le pluvial par derrière provient de la chapelle papale, et avait lieu à toutes les processions. Il est antérieur au C. E., qui l’a conservé seulement pour le Jeudi saint et la Fête-Dieu, en hommage au S. Sacrement. | Zwyczaj podtrzymywania pluwiału od tyłu przez przedstawiciela władz miejskich pochodzi z kaplicy papieskiej i występował podczas wszystkich procesji. Jest wcześniejszy niż Ceremoniał Biskupi, który zachował go jedynie na Wielki Czwartek i Boże Ciało, jako wyraz czci wobec Najświętszego Sakramentu. |
| s. 406, akapit nieoznaczony w wypisie | Nieszpory Wielkiego Czwartku — praktyka dawna | Ces quatre mots sont un grand dommage; car les vêpres étaient partout chantées jadis et devraient l’être encore. On ne chante pas les petites heures en ces trois jours, reste d’une antiquité vénérable; mais les vêpres sont une grande heure, non moins que matines et laudes. Heureusement, l’antiphonaire officiel donne le chant traditionnel des vêpres. On peut donc les chanter. | Te cztery słowa są wielką stratą, ponieważ dawniej nieszpory śpiewano wszędzie i nadal powinno się je śpiewać. W te trzy dni nie śpiewa się godzin mniejszych — jest to pozostałość czcigodnej starożytności — lecz nieszpory są godziną większą, nie mniej ważną niż jutrznia i laudesy. Na szczęście oficjalny antyfonarz podaje tradycyjny śpiew nieszporów, można je więc śpiewać. |
| s. 421, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież a udział celebransa w procesji do ciemnicy | A la chapelle papale, en présence du pape, il fut un temps où le cardinal célébrant n’allait pas au reposoir, mais demeurait à l’autel de la cérémonie; ensuite il lui fut loisible d’y aller ou non; enfin son intervention à la procession fut reconnue. Mais alors même, il alla seul, sans ses ministres, qui restèrent comme il avait fait. Ainsi veut le Cœremoniale S.R.E. | W kaplicy papieskiej, w obecności papieża, przez pewien czas kardynał celebrujący nie udawał się do miejsca przechowania Najświętszego Sakramentu, lecz pozostawał przy ołtarzu, przy którym odbywała się ceremonia. Później pozostawiono mu wybór, czy ma tam pójść, czy nie; ostatecznie uznano jego udział w procesji. Nawet wówczas szedł sam, bez swoich ministrów, którzy pozostawali na miejscu. Tak stanowi Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego. |
| s. 422, akapit nieoznaczony w wypisie | Kardynał celebrans i procesja — rozwój praktyki papieskiej | A la chapelle papale, en présence du pape, il fut un temps où le cardinal célébrant n’allait pas au reposoir, mais demeurait à l’autel de la cérémonie; ensuite il lui fut loisible d’y aller ou non; enfin son intervention à la procession fut reconnue. | W kaplicy papieskiej, w obecności papieża, przez pewien czas kardynał celebrujący nie udawał się do miejsca przechowania Najświętszego Sakramentu, lecz pozostawał przy ołtarzu ceremonii. Później mógł sam zdecydować, czy tam pójść, czy nie; w końcu uznano jego udział w procesji. |
| s. 422, akapit nieoznaczony w wypisie | Celebrans kardynał w procesji do repositorium — zwyczaj kaplicy papieskiej | A la chapelle papale, en présence du pape, il fut un temps où le cardinal célébrant n’allait pas au reposoir, mais demeurait à l’autel de la cérémonie; ensuite il lui fut loisible d’y aller ou non; enfin son intervention à la procession fut reconnue. Mais alors même, il alla seul, sans ses ministres, qui restèrent comme il avait fait. Ainsi veut le Cœremoniale S.R.E. | W kaplicy papieskiej, w obecności papieża, przez pewien czas kardynał celebrujący nie udawał się do miejsca przechowania Najświętszego Sakramentu, lecz pozostawał przy ołtarzu ceremonii. Później mógł sam zdecydować, czy tam pójść, czy nie; w końcu uznano jego udział w procesji. Nawet wówczas szedł sam, bez swoich ministrów, którzy pozostawali na miejscu. Tak stanowi Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego. |
| s. 423, akapit nieoznaczony w wypisie | Rozbieranie się celebransa w obecności przełożonego | Cela se faisait à la chapelle papale pour le célébrant cardinal, mais ne s’y fait plus depuis longtemps, en vertu d’un très juste principe selon lequel un inférieur ne s’habille ni ne se déshabille jamais en présence d’un supérieur. | Tak postępowano w kaplicy papieskiej wobec celebrującego kardynała, lecz od dawna już się tak nie czyni — zgodnie z bardzo słuszną zasadą, że osoba niższa rangą nigdy nie ubiera się ani nie rozbiera w obecności przełożonego. |
| s. 425, akapit nieoznaczony w wypisie | Wielka Sobota: kaplica papieska a obrzędy chrzcielne | Après le temps d’Avignon, le Cœremoniale S.R.E. a été fait pour une chapelle palatine, chapelle intérieure, sans fonts baptismaux, où le pape ne baptise pas. La cathédrale est l’église diocésaine, la paroisse épiscopale, où l’évêque doit baptiser et, pour le moins, bénir les fonts. | Po okresie awiniońskim Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego opracowano dla kaplicy pałacowej — kaplicy wewnętrznej, bez chrzcielnicy, w której papież nie udziela chrztu. Katedra jest kościołem diecezjalnym, parafią biskupią, w której biskup powinien chrzcić, a przynajmniej błogosławić chrzcielnicę. |
| s. 427, akapit nieoznaczony w wypisie | Ustawienie paschału w kaplicy papieskiej | La chapelle papale met chandelier, cierge et pupitre du côté de l’épître, en face du trône, faute de place ailleurs. | W kaplicy papieskiej świecznik, paschał i pulpit ustawia się po stronie epistoły, naprzeciw tronu, ponieważ gdzie indziej brakuje miejsca. |
| s. 428, akapit nieoznaczony w wypisie | Błogosławieństwo nowego ognia a praktyka papieska | La chapelle papale traite la bénédiction du feu comme une cérémonie accessoire, jamais faite par le pape, toujours en son absence. Il n’appert pas en quoi son imitation profiterait à l’évêque. | Kaplica papieska traktuje błogosławieństwo nowego ognia jako ceremonię dodatkową: papież nigdy jej nie wykonuje, odbywa się ona zawsze pod jego nieobecność. Nie widać, na czym miałoby polegać pożytek z naśladowania tej praktyki przez biskupa. |
| s. 432, akapit nieoznaczony w wypisie | Błogosławieństwo chrzcielnicy jako czynność biskupia | Les rédacteurs du C. E. n’ont pas emprunté cela au Cœremoniale S.R.E.; car jamais le pape ne l’a fait ni ne l’aurait fait. Ils n’ont pas su greffer la bénédiction des fonts sur l’assistance pontificale. | Redaktorzy Ceremoniału Biskupiego nie zaczerpnęli tego rozwiązania z Ceremoniału Świętego Kościoła Rzymskiego, ponieważ papież nigdy tego nie czynił ani by tego nie uczynił. Nie potrafili włączyć błogosławieństwa chrzcielnicy w obrzęd asysty pontyfikalnej. |
| s. 437, akapit nieoznaczony w wypisie | Biskup asystujący w Wielką Sobotę i błogosławieństwo chrzcielnicy | Heureusement une longue pratique, dûment autorisée, est venue en aide. L’évêque diocésain, faisant assistance au trône, a la prérogative non seulement de bénir cierges, cendres et rameaux, de donner l’absoute, de porter le S. Sacrement, mais encore de bénir les fonts baptismaux. Cela est incontestable, quoique le C. E. n’en dise rien. | Na szczęście pomogła tu wieloletnia praktyka, należycie zatwierdzona. Biskup diecezjalny, asystujący przy tronie, ma prawo nie tylko błogosławić świece, popiół i palmy, udzielać absolucji przy pogrzebie oraz przenosić Najświętszy Sakrament, lecz także błogosławić chrzcielnicę. Jest to bezsporne, choć Ceremoniał Biskupi o tym nie wspomina. |
| s. 438, akapit nieoznaczony w wypisie | Procesja do chrzcielnicy i rola celebransa | Dans la bénédiction des fonts, tout se fait et se chante comme disent le Missel et le chapitre précédent, sauf que le livre est tenu par le porte-livre; le célébrant tient lieu du prêtre assistant pour le service de l’aspersoir et des burettes des huiles. | Podczas błogosławieństwa chrzcielnicy wszystko odbywa się i jest śpiewane zgodnie z Mszałem oraz poprzednim rozdziałem, z tym wyjątkiem, że księgę trzyma ministrant przeznaczony do jej podawania; celebrans zastępuje kapłana asystującego w podawaniu kropidła i ampułek z olejami. |
| s. 440, akapit nieoznaczony w wypisie | Sposób udzielania Komunii wywodzący się z Mszy papieskiej | Cette manière de donner la communion, qui dérive de la messe papale, est spéciale à l’évêque chantant la messe au trône. Le Cœremoniale S.R.E., le Pontifical […] et le C. E. ne supposent pas que le célébrant dise Ecce Agnus Dei, etc., Domine non sum dignus, etc. | Ten sposób udzielania Komunii, wywodzący się z Mszy papieskiej, jest właściwy biskupowi śpiewającemu Mszę przy tronie. Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego, Pontyfikał […] i Ceremoniał Biskupi nie zakładają, że celebrans wypowiada słowa *Ecce Agnus Dei* oraz *Domine, non sum dignus*. |
| s. 441, akapit nieoznaczony w wypisie | Komunia diakona i subdiakona: różnica względem Mszy papieskiej | Car nous ne sommes pas à la messe papale, où ces deux ministres communient de la grande hostie. | Nie mamy tu bowiem do czynienia z Mszą papieską, podczas której obaj ci ministrzy przyjmują Komunię z wielkiej Hostii. |
| s. 442, akapit nieoznaczony w wypisie | Oczyszczenie po Komunii: dawna praktyka papieska | Il n’en fut pas toujours ainsi; car le Cœremoniale S.R.E. dit que le pape prend la purification avant de distribuer la communion. Méthode plus logique; d’abord la purification est la suite naturelle, immédiate de la communion; ensuite la distribution de la communion a pour effet de retarder l’ablution des doigts, mais non la purification. | Nie zawsze postępowano w ten sposób, ponieważ Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego podaje, że papież przyjmuje puryfikację przed rozdawaniem Komunii. Jest to rozwiązanie bardziej logiczne: puryfikacja stanowi naturalne i bezpośrednie następstwo przyjęcia Komunii, a rozdawanie jej opóźnia obmycie palców, lecz nie powinno opóźniać puryfikacji. |
| s. 454, akapit nieoznaczony w wypisie | Liczba cerofariuszy w procesji Bożego Ciała | En ce jour, le C. E. demande le maximum de huit céroféraires pour la messe et la procession, parce que la chapelle papale en met douze au lieu de huit. | W tym dniu Ceremoniał Biskupi przewiduje maksymalnie ośmiu cerofariuszy podczas Mszy i procesji, ponieważ kaplica papieska używa dwunastu zamiast ośmiu. |
| s. 455, akapit nieoznaczony w wypisie | Sposób poruszania się cerofariuszy według praktyki kaplicy papieskiej | La manière de marcher des céroféraires, qui est celle en vigueur à la chapelle papale, que le C. E. décrit très clairement, est mal conçue par quelques auteurs. Ceux-ci, au lieu de comprendre que les céroféraires marchent aux côtés du dais, ont compris qu’ils marchent aux côtés du porte-crosse. | Sposób poruszania się cerofariuszy, obowiązujący w kaplicy papieskiej i jasno opisany przez Ceremoniał Biskupi, bywa błędnie rozumiany przez niektórych autorów. Zamiast przyjąć, że cerofariusze idą po bokach baldachimu, uznali oni, że idą obok noszącego pastorał. |
| s. 455, akapit nieoznaczony w wypisie | Kapy podczas obecności papieża i Kolegium Kardynalskiego | A la chapelle papale, en présence du pape et du sacré collège, la chape se trouve être le vêtement de tout l’épiscopat. Comment donc la présence d’un cardinal empêcherait-elle le nonce et le métropolitain de porter la chape sur leur territoire? | W kaplicy papieskiej, w obecności papieża i Świętego Kolegium Kardynalskiego, kapa jest strojem całego episkopatu. Jakże więc obecność kardynała miałaby uniemożliwiać nuncjuszowi i metropolicie noszenie kapy na terenie ich własnej jurysdykcji? |
| s. 456, akapit nieoznaczony w wypisie | Przygotowanie procesji Bożego Ciała po Komunii | Après la communion, la messe se termine avec les particularités indiquées devant le S. Sacrement pour le Jeudi saint. | Po Komunii Mszę kończy się z zachowaniem szczególnych obrzędów wskazanych dla Wielkiego Czwartku, wykonywanych w obecności Najświętszego Sakramentu. |
| s. 455, akapit nieoznaczony w wypisie | Cerofariusze w procesji Bożego Ciała — wzór kaplicy papieskiej | La manière de marcher des céroféraires, qui est celle en vigueur à la chapelle papale, que le C. E. décrit très clairement, est mal conçue par quelques auteurs. Ceux-ci, au lieu de comprendre que les céroféraires marchent aux côtés du dais, ont compris qu’ils marchent aux côtés du porte-crosse. | Sposób poruszania się cerofariuszy, obowiązujący w kaplicy papieskiej i jasno opisany przez Ceremoniał Biskupi, bywa błędnie rozumiany przez niektórych autorów. Zamiast zrozumieć, że cerofariusze idą po bokach baldachimu, uznali oni, że idą obok noszącego pastorał. |
| s. 456, akapit nieoznaczony w wypisie | Kto podtrzymuje pluwiał podczas procesji | Le premier magistrat présent soutient le pluvial par derrière durant la procession. […] c’est évidemment une réminiscence du prince assistant au trône du pape. | Pierwszy spośród obecnych przedstawicieli władz świeckich podtrzymuje od tyłu pluwiał podczas procesji. […] Jest to oczywiście reminiscencja księcia asystującego przy tronie papieskim. |
| s. 458, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież nie zatrzymuje się podczas procesji eucharystycznej | On peut mettre en doute si, dans la procession, ces haltes dites de repos sont plus reposantes ou plus fatigantes. Le pape ne fait aucune halte. | Można wątpić, czy podczas procesji takie postoje, nazywane odpoczynkiem, rzeczywiście bardziej odpoczywają, czy raczej męczą. Papież nie robi żadnego postoju. |
| s. 459, akapit nieoznaczony w wypisie | Procesja papieska jako wzór dla zakończenia procesji | S’inspirant de la procession papale, le C. E. suppose que le S. Sacrement demeure exposé au retour de la procession. C’est pourquoi on se déshabille à la sacristie, et l’évêque reçoit la mitre en dehors du chœur. | Inspirując się procesją papieską, Ceremoniał Biskupi zakłada, że Najświętszy Sakrament pozostaje wystawiony po powrocie procesji. Dlatego szaty liturgiczne zdejmuje się w zakrystii, a biskup otrzymuje mitrę poza chórem. |
| s. 460, akapit nieoznaczony w wypisie | Procesja oktawy Bożego Ciała — papież jako przykład | Par conséquent, à la procession de l’octave de la Fête-Dieu, il a droit et raison d’assister sans porter le S. Sacrement, ce que faisait le pape. | W konsekwencji podczas procesji w oktawie Bożego Ciała biskup ma prawo i uzasadniony powód asystować, nie niosąc Najświętszego Sakramentu — tak właśnie czynił papież. |
| s. 460, akapit nieoznaczony w wypisie | Celebrans nie powinien odwracać się plecami do biskupa | Dans notre cas, le célébrant, loin d’être celui de la messe, est seulement le principal adorateur du S. Sacrement; mais il a au-dessus de lui l’évêque, adorateur suprême, auquel il ne doit pas tourner le dos. | W tym przypadku celebrans nie jest celebransem Mszy, lecz jedynie głównym adorującym Najświętszy Sakrament; ponad nim znajduje się jednak biskup, najwyższy adorujący, do którego celebrans nie powinien odwracać się plecami. |
| s. 462, akapit nieoznaczony w wypisie | Rocznice wyboru i konsekracji biskupa a święto papieskie | Quelques-uns cherchent midi à quatorze heures pour fêter le pape et la papauté, sans voir que cela fait corps avec la chaire de saint Pierre, à l’anniversaire de l’élection et du couronnement du pape. De même l’anniversaire de l’élection et de la consécration de l’évêque sont fêtes du pasteur et du diocèse. | Niektórzy niepotrzebnie komplikują sprawę obchodów ku czci papieża i papiestwa, nie dostrzegając, że są one związane ze Stolicą św. Piotra oraz rocznicą wyboru i koronacji papieża. Podobnie rocznica wyboru i konsekracji biskupa jest świętem pasterza i diecezji. |
| s. 469, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież i biskup: analogia przy podwójnym wyznaniu wiary | Le Cœremoniale S.R.E. dit que le pape fait double profession de foi, la première devant ses familiers, la seconde devant les cardinaux; chose compréhensible, car ce sont deux milieux très différents. | Ceremoniał Świętego Kościoła Rzymskiego podaje, że papież dwukrotnie składa wyznanie wiary: po raz pierwszy wobec swoich domowników, po raz drugi wobec kardynałów. Jest to zrozumiałe, ponieważ chodzi o dwa bardzo różne kręgi osób. |
| s. 473, akapit nieoznaczony w wypisie | Pogrzeb papieża a pogrzeb biskupa — brak oznak władzy | On remarquera l’absence de crosse aux funérailles de l’évêque ou archevêque, et l’absence de croix archiépiscopale aux funérailles de l’archevêque, comme celle de la croix papale aux obsèques du pape. Le prélat défunt, quoique vêtu pontificalement, même du pallium, ne peut plus se servir de son bâton pastoral; il ne peut plus voir sa croix qu’on portait devant lui. | Zwraca uwagę brak pastorału podczas pogrzebu biskupa lub arcybiskupa oraz brak krzyża arcybiskupiego podczas pogrzebu arcybiskupa — podobnie jak brak krzyża papieskiego na pogrzebie papieża. Zmarły prałat, choćby był ubrany w szaty pontyfikalne, nawet z paliuszem, nie może już posługiwać się swoim pastorałem ani oglądać krzyża, który niesiono przed nim. |
| s. 473, akapit nieoznaczony w wypisie | Pogrzeb Piusa VI w Rzymie w 1802 r. | Quand le corps de Pie VI, ramené de Valence à Rome, fut pompeusement transporté de la Porte du Peuple à la basilique de Saint-Pierre, où Pie VII le reçut, la procession de tout le clergé romain, régulier et séculier, avait simplement pour officiant le bénéficier curé de la basilique, en surplis et étole. | Kiedy ciało Piusa VI, sprowadzone z Valence do Rzymu, przenoszono uroczyście od Porta del Popolo do bazyliki św. Piotra, gdzie przyjął je Pius VII, procesji całego rzymskiego duchowieństwa — zakonnego i diecezjalnego — przewodniczył jedynie beneficjat będący proboszczem bazyliki, ubrany w rokietę i stułę. |
| s. 474, akapit nieoznaczony w wypisie | Papież i biskup: celebracja rocznic wyboru i konsekracji | Quelques-uns cherchent midi à quatorze heures pour fêter le pape et la papauté, sans voir que cela fait corps avec la chaire de saint Pierre, à l’anniversaire de l’élection et du couronnement du pape. De même l’anniversaire de l’élection et de la consécration de l’évêque sont fêtes du pasteur et du diocèse. | Niektórzy niepotrzebnie komplikują obchody ku czci papieża i papiestwa, nie dostrzegając, że łączą się one ze Stolicą św. Piotra oraz rocznicą wyboru i koronacji papieża. Podobnie rocznica wyboru i konsekracji biskupa jest świętem pasterza i diecezji. |
| s. 475, akapit nieoznaczony w wypisie | Rocznica zmarłego poprzednika biskupa | L’évêque diocésain doit faire mémoire de son dernier prédécesseur défunt sur le même siège; chaque année, le jour anniversaire de sa mort, il doit chanter, ou du moins faire chanter par un chanoine en sa présence, la messe pour le repos de son âme, et ensuite donner l’absoute. | Biskup diecezjalny powinien wspominać swojego zmarłego poprzednika na tej samej stolicy. Każdego roku, w rocznicę jego śmierci, powinien śpiewać Mszę za spokój jego duszy — albo przynajmniej polecić ją zaśpiewać kanonikowi w swojej obecności — a następnie udzielić absolucji nad zmarłym. |
| s. 479, akapit nieoznaczony w wypisie | Wiatyk dla umierającego biskupa | Le viatique est porté à l’évêque par le plus digne du chapitre en pluvial (sans diacre ni sous-diacre), accompagné des chanoines et de tout le clergé de la cathédrale en habit de chœur, avec des cierges allumés; si possible, le magistrat portera le dais. | Wiatyk przynosi biskupowi najgodniejszy członek kapituły, ubrany w pluwiał, bez diakona i subdiakona. Towarzyszą mu kanonicy i całe duchowieństwo katedralne w stroju chórowym, z zapalonymi świecami; jeśli to możliwe, baldachim niesie przedstawiciel władz świeckich. |
| s. 480, akapit nieoznaczony w wypisie | Szaty pontyfikalne zmarłego biskupa | Après la toilette funèbre, les familiers revêtent le défunt des vêtements prélatices avec le rochet; puis le cérémoniaire et des clercs lui mettent les ornements pontificaux de couleur violette : bas et sandales, amict, aube, cordon, croix pectorale, étole, tunique, dalmatique, gants, chasuble, manipule, anneau, mitre simple; ainsi que le pallium avec ses épingles s’il est archevêque, ou bien en avait le privilège. | Po przygotowaniu ciała do pogrzebu domownicy ubierają zmarłego w strój prałacki z rokietą; następnie ceremoniarz i duchowni nakładają na niego fioletowe szaty pontyfikalne: pończochy i sandały, humerał, albę, pasek, krzyż pektoralny, stułę, tunicellę, dalmatykę, rękawice, ornat, manipularz, pierścień i prostą mitrę, a także paliusz ze szpilkami, jeśli był arcybiskupem lub miał przywilej jego używania. |
| s. 483, akapit nieoznaczony w wypisie | Pogrzeb papieża: krzyż papieski nie jest niesiony | On remarquera l’absence de crosse aux funérailles de l’évêque ou archevêque, et l’absence de croix archiépiscopale aux funérailles de l’archevêque, comme celle de la croix papale aux obsèques du pape. | Należy zauważyć, że podczas pogrzebu biskupa lub arcybiskupa nie niesie się pastorału, podczas pogrzebu arcybiskupa nie niesie się krzyża arcybiskupiego, a podczas pogrzebu papieża — krzyża papieskiego. |