Prezentujemy dokumenty związane z karierą kościelną Enrico Kardynała Dantego, które znajdują się w Archiwum Urzędu Papieskich Celebracji Liturgicznych. Każdemu z nich towarzyszy transkrypcja oraz krótki komentarz. Wszelkie prawa do dokumentów należą do wspomnianego Urzędu, zabrania się ich kopiowania i rozpowszechniania bez pisemnej zgody.
I. NOMINACJA NA CEREMONIARZA PAPIESKIEGO (1914)
Jest to dekret świętego Papieża Piusa X (podpisany przez jednego z wysoko postawionych pracowników Sekretariatu Stanu), w którym – na niedługo przed śmiercią (20 sierpnia 1914 r.) – mianuje on Enrico Dantego ceremoniarzem papieskim supra numerum (supranumerarius, tzn. „nadliczbowy”, ponad określoną liczbę, w tym wypadku w poczet związanych z osobą Ojca Świętego najbliższych mu współpracowników). Decyzja ta pozwoliła Dantemu wziąć udział w konklawe z 1914 roku, na którym Biskupem Rzymu wybrany został Papież Benedykt XV.
PIVS PP. X
Dilecte Fili, salutem et Apostolicam Benedictionem. Ubi divini cultus decori, qua par est diligentia, consulamus, Romanorum Pontificum Decessorum Nostrorum institutum sequentes, idoneos ad id viros ecclesiasticos deligere consuevimus, quos sacrorum rituum rerumque liturgicarum peritia praestare compertum habeamus. Duo in numero te esse rescivimus, qui, dum apud S. Tribunal Apostolicae Poenitentiariae in commentariis conficiendis munus diligenter obis, gravi simul liturgiae studio operam dicare non negligis. His igitur ceterisque tuis virtutibus sacerdotalis vitae spectatis, per praesentes Magistrum supra numerum Pontificalium Caerimoniarum te facimus, constituimus, renuntiamus atque in perillustre Magistrorum huiusmodi Collegium referimus. Itaque tibi, dilecte fili, concedimus omnia et singula iura privilegia et honores, quibus alii eodem officio aucti utuntur fruuntur, vel uti frui possunt ac poterunt : contrariis non obstantibus quibuslibet. Datum Romae apus S. Petrum sub annulo Piscatoris die XXI m. Aprilis anno MCMXIV, Pontificatus Nostri Undecimo
Dilecto Filio Henrico Dante, Sacerdoti
Card. Merry del Val
a Secretis Status
II. NOMINACJA NA PREFEKTA CEREMONII PAPIESKICH (1947)
Jest to dekret Sługi Bożego Papieża Piusa XII (podpisany przez jednego z wysoko postawionych urzędników Sekretariatu Stanu, datowany na 13 czerwca 1947 roku), w którym ówczesny Biskup Rzymu, bardzo wrażliwy na sprawy kultu Bożego (czego wyraz dał w swojej słynnej encyklice Mediator Dei), po zasięgnięciu rady oraz opinii Carlo Respighiego (dotychczasowego Mistrza Ceremonii Apostolskich, przełożonego i jednocześnie przyjaciela nominata), mianował na jego następcę człowieka znanego ze swojej erudycji oraz umiejętności, który w niedługim czasie stał się niezrównanym znawcą rytów i ceremonii Kościoła Rzymskiego – był nim Enrico Dante. Ten sam dekret nadawał mu wszelkie prawa i przywileje związane z funkcją oraz posługą Prefekta Kolegium Ceremoniarzy.
PIVS PP. XII
Dilecte fili, salutem et apostolicam benedictionem
Meritorum tuorum haud immemores, te, inter domesticos Aulae Nostrae Praelatos adscitum peculiari propensae voluntati Nostrae honestare, testimonio atque congruenti cummulare munere ultro libentique animo statuimus. Tu enim triplicem Philosophiae nempe Theologiae atque Juris Canonici lauream permagno adeptus honore, hujus Sanctae Sedis servitio maxima cum observantia ac veneratione, totum temetipsum mancipasti, tum qua Causarum Actorem apud amplissimum Sacrae Romanae Rotae Tribunal, tum in Sacra Paenitenriaria, qua Officialem, denique in Sacrorum Rituum Congregatione, qua sollertem peritumque Substitutum. Neque tamen, tot inter tantosque labores, sacerdotalium munerum oblitus, ad gloriam Dei animarumque salutem tam assidue alacriterque operam tuam impendisti impendisque, ut etiam in dominico agro optimos perceperis uberrimosque fructus. Praeterea ad efformandos sacrorum alumnos Pontificii Collegii “de Propaganda Fide” eosdemque Scholastica Philosophia et Sacra Theologia recte imbuendos impense adlaborasti. At peritia tua tuumque studium praecipue fulserunt in alterius ab Antistite Caeremoniarum Apostolicarum officio adimplendo. Cum vero mortalem hanc vitam cum immortali inopinate commutaverit dilectus filius Carolus Respighi, omnibus desideratissumus, qui multos per annos Apostolicarum caerimoniarum Praefecti munere perquam naviter sapienterque functus est, cumque de eligendo ejus successore modo agatur. Nos in te animum convertimus Nostrum, tanto honore tantoque onere neminem te digniorem arbitrantes. Quam ob rem, publicam propensae voluntatis Nostrae testificationem, quae sit etiam congruens titulis tuis praemium, tibi deferre volentes, hisce te Litteris atque Apostolica auctoritate Nostra, in Praefectum Caerimoniarum Pontificii Sacelli Nostri eligimus ac deputamus, tibique ut Sacras Caerimonias in ipso Sacello, et alibi ubicumque, tam Nobis praesentibus, quam absentibus, aut Sede Apostolica Vacante, uti moris est, peragere, ac etiam in Conclavi, praedicta Sede Vacante, una cum reliquis caerimoniarum Magistris, praescripta omnia explere, atque omnibus et singulis juribus, honoribus, praerogativis, et suo tempore emolumentis quoque, nec non indultis solitis, ad tui vitam, uti ac frui licite possis ac valeas, concedimus atque indulgemus. Praeterea mandamus iisdem caerimoniarum Magistris, ut in praedicto Sacello Nostro, te ad hujusmodi officium exercendum, tum praesentibus tum absentibus Nobis, itemque Apostolica Sede Vacante, et durante Conclavi, et ubicumque opus fuerit admittant ac recipiant, omnibusque ad quos spectat ut tibi suo tempore de proventibus et emolumentis consuetis respondeant et respondere curent ac faciant. Contrariis quibuslibet non obstantibus.
Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscatoris, die XIII mensis Junii, anno MCMXXXXVII, Pontificatus Nostri nono.
De speciali Sanctissimi mandato
Pro Domino Cardinali a Secretis Status
Dominicusspadas
a Brevibus Apostolicis
Dilecto filio
Henrico Dante
Antistite Vrbano
III. LIST TOWARZYSZĄCY NOMINACJI NA PREFEKTA CEREMONII PAPIESKICH (1947)
W dniu nominacji na Prefekta Papieskich Ceremonii, Enrico Dante otrzymał również notatkę z Sekretariatu Stanu (podpisaną przez przyszłego Papieża Pawła VI, będącego w tamtym czasie Substitutum Sekretariatu Stanu), zawiadamiającą go o papieskiej decyzji oraz nawołującą do odbioru dekretu w kancelarii dei Brevi Apostolici.
SEGRETERIA DI STATO
DI SVA SANTITA
La Santità di Nostro Signore
si è benignamente segnata di nominare Prefetto delle Cerimonie Pontificie l’Illustrissimo e Reverendissimo Monsignor
Enrico Dante.
Tanto si partecipa al medesimo Monsignor Dante, perebè voglia compiacersi di dare le opportune disposizioni per il ritiro del relativo Breve di nomina presso la Cancelleria dei Brevi Apostolici.
Dal Vaticano, 13 Giugno 1947
GBattista Montini
Sostituto
IV. PRZYRZECZENIE KARDYNALSKIE (1965)
Dawniej każdy z nowo wykreowanych kardynałów (dawniej mówiło się o „kreacji” kardynalskiej – creatio cardinalium), tuż przed otrzymaniem kapelusza kardynalskiego (tzw. galero), składał uroczystą przysięgę na wierność panującemu papieżowi oraz jego następcom. Działo się to na początku każdego Konsystorza publicznego: starsi kardynałowie zajmowali swe miejsce w absydzie Bazyliki Watykańskiej wokół Namiestnika Chrystusowego, nowi zaś byli zgromadzeni w kaplicy św. Petronelli, gdzie składali przy ołtarzu przysięgę przewidzianą przez Prawo Kanoniczne. Gdy już wybrzmiały słowa ostatniej przysięgi, po nowych kardynałów przychodzili kardynałowie z porządku diakonów, by ich zaprowadzić przed oblicze papieża.
W ACP (sc 0293, n. 23) znajdują się różnego rodzaju notatki, wytyczne oraz projekty ceremonii konsystorza i kreacji kardynalskiej; ceremonii znacznie uproszczonych w porównaniu z tymi, które dotychczas sprawowano (zlikwidowano m.in. nałożenie galero). Wśród wielu dokumentów można odnaleźć liczne maszynopisy z poprawkami i notatkami naniesionymi odręcznie przez mons. Salvatore Capoferriego (ceremoniarz papieski), a także gotowy i zreformowany obrzęd zatytułowany Ordo ad novos Cardinales creandos („Porządek kreacji nowych kardynałów”), na którego stronie tytułowej czytamy: Praesens ordo, auctoritate Domini Nostrii Paulii PP. VI confectus, ad experimendum adhibendus est die 25 februarii 1965 („Porządek ten, uczyniony mocą autorytetu Naszego Pana Pawła VI, jest przyjęty do użytku ad experimentum dnia 25 lutego 1965”).
Enrico Dante został mianowany kardynałem przez Papieża Pawła VI właśnie na Konsystorzu publicznym, który odbył się dnia 22 lutego 1965 roku w Bazylice Watykańskiej. Oto tekst przysięgi, jaką – wraz z pozostałymi purpuratami – złożył kardynał Enrico Dante:
ORMULA IURAMENTI
A NOVIS CARDINALIBUS
PRÆSTANDI
EGO Henricus
Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalis
Dante
promitto et iuro, me ab hac ora deinceps, quamdiu vixero, fidelem Christo eiusque Evangelio et obedientem Beato Petro, Sanctæque Apostolicæ Romanæ Ecclesiæ ac Sanctissimo Domino nostro PAULO PP. VI, eiusque Successoribus canonice legitimeque electis, futurum: nullum consilium, aut consensum, vel auxilium adversus Pontificiam Maiestatem, aut Personam præstiturum : consilia mihi ab eis per Se, aut Nuncios, aut per litera credita, nemini unquam scientem, prudentemque in eorum damnum, vel dedecus enunciaturum.
Sic me Deus adiuvet.
Henricus Card. Dante
V. WATYKAŃSKIE ROGITO MORTE (1967)
Po śmierci kardynałów, którzy tworzą swego rodzaju „kapitułę” papieża, gdyż z urzędu są proboszczami rzymskich parafii, każdorazowo sporządzany jest dokument zwany Rogito morte – swoiste in memoriam upamiętniające najwyrazistsze cnoty oraz największe osiągnięcia zmarłego księcia Kościoła. Dokument ten umieszcza się potem w miejscu spoczynku kardynała, podobnie, jak jest to w przypadku papieża. Rogito Enrico kard. Dantego (a właściwie jego fotokopia) jest to czterostronicowy maszynopis podpisany przez dwadzieścia osób.
IN NOMINE DOMINI, AMEN !
Noverint omnes, praesens instrumentum lecturi, HENRICUM tituli Sanctae Agatae Gothorum Presbyterum Cardinalem DANTE, in osculo Domini diem supremum obiisse die vigesima quarta aprilis anno millesimo nongentesimo sexagesimo septimo, eiusque corpus duplici arca clausum esse.
Hoc autem elogium desideratissimi Viri laudes dicat, tueatur memoriam.
HENRICUS Cardinalis DANTE in Urbe die quinta julii anno millesimo octingentesimo octogesimo quarto ortus est. Lutetiae Parisiorum in humanitatis studia alacri animo incubit. Dein Romae in Almo Collegio Capranica receptus, pietate in exemplum condiscipulis praeluxit; philosophicis ac theologicis disciplinis in Universitate Gregoriana impense vacavit.
Die tertia julii anno millesimo nongentesimo decimo Romae in Diaconia Sancti Apollinaris sacerdotio insignitus est. In praefata Universitate ad altiora studia ecclesiastica se contulit et Doctoris laureas in Philosophia, Theologia et Iure Canonico adeptus est, necnon titulum advocati rotalis apud Studium illius Sacri Tribunalis.
Inter haec ad ministerium pastorale, praesertim in paroeciis Urbis, tunc suburbanis, animum intendit; et opera apostolatus curavit etiam tempore quo ad docendum in Universitate Urbaniana de Propaganda Fide et apud Dicasteria Romanae Curiae est accersitus. Magister scientiae, vitae et amoris erga Ecclesiam et Summum Pontificem fuit pro discipulis.
Praesertim in Sacra Congregatione Rituum suam praestavit operam et anno millesimo nongentesimo vigesimo tertio nominatus est Substitutus et dein anno millesimo nongentesimo quinquagesimo nono Secretarius eiusdem Sacrae Congregationis. Hoc in officio alacritate animi, scientia ac regiminis vigore, magis in die claruit. Operam maximam dedit tum ad reformationem liturgicam tunc temporis, tum ad causas Beatificationis et Canonizationis Sanctorum. Fuit Consiliarius Commissionis Centralis Praeparatoriae Concilii Oecumenici Vaticani secundi et dein Membrum Commissionis “de Sacra Liturgia” eiusdem Concilii.
Suam sollertem operam Summis Pontificibus, Pio decimosecundo, Joanni vigesimo tertio et Paulo sexto feliciter regnanti, navavit ut Praefectus Caeremoniis Apostolicis et vere Rituum Apostolicae Sedis custos fuit. Inter alios memorantur edictio dogmatis de Assumptione Beatae Mariae Virginis in coelum, celebratio maximi Jubilaei anno millesimo nongentesimo quinguagesimo et demum Concilii Oecumenici Vaticani secundi.
Munere Magistri Caeremoniarum Apostolicarum functus est ab anno millesimo nongentesimo decimo quarto et ab anno millessimo nongentesimo quadragesimo septimo usque ad annum millesimum nongentesimum sexagesimum quintum munere Praefecti Caeremoniis Apostolicis.
Sollicitudine ac sollertia in exercitio suorum munerum semper maxime enituit; et anno millesimo nongentesimo sexagesimo secundo, die duodetrigesima augusti Summus Pontifex Joannes vigesimustertius ad episcopatum, titulo pro illa vice Archiepiscopali Ecclesiae Carpasiensis, promovit, et die vigesima prima septembris eiusdem anni ipse Summus Pontifex consecravit. Hoc modo adnumeratus est inter Patres Concilii Oecumenici Vaticani secundi, cui assidue participavit.
Praeclaris et egregiis erga Ecclesiam rite perspectis, fidelem et indefatigatum Ecclesiae servum et operarium Summus Pontifex, feliciter regnans, ad Purpuratorum Patrum dignitatem die vigesima secunda februarii anno millesimo nongentesimo sexagesimo quinto evexit, titulo, pro illa vice, presbyterali Sancrae Agatae Gothorum assignato. Adlectus in Sacras Congregationes de Propaganda Fide et Rituum fuit.
Decor et splendor cultus divini et Rituum Sanctae Romanae Ecclesiae velut insigne totius eius vitae fuit.
Haec sunto summis labiis recensita praecipua acta et opera clarissimi Cardinales HENRICI DANTE; permulta alia, laude dignissima, soli Deo nota sunt.
Vale in Christo anima desideratissima et memor esto de coeli sedibus eorum quos hic lugentes reliquisti: pro universo Sacerdotum et fidelium coetu dignanter exora.
Super quibus omnibus ego infrascriptus SS.mi Domini Nostri Papae et Apostolicae Sedis Caeremoniarum Magister, Protonotarius ex officio rogatus, instrumentum hoc confeci, meoque sigillo munivi, infrascriptis testibus adhibitis atque rogatis.
Datum Romae, die vigesima sexta aprilis anno millesimo nongentesimo sexagesimo septimo.
[Następują podpisy]
VI. DO MYCH NAJDROŻSZYCH KOLEGÓW CEREMONIARZY (1956)
W 1954 roku zostały zainagurowane nowe pomieszczenia Prefektury Ceremonii Papieskich oraz przyłączonego do niej archiwum. W dwa lata później, ówczesny Magister Caeremoniarum Apostolicarum, Enrico Dante, zakończył pierwszą część pracy trwającej lata: Catalogo dell’Archivio della Prefettura delle Ceremonie Apostoliche (do dziś katalog ten, spisany w całości odręcznie, służy archiwistom i badaczom).
Dokument ten został szerzej omówiony w naszym artykule: Archiwum Prefektury Ceremonii Papieskich i Diaria caeremoniarum – niezbadany skarbiec historii liturgii, Rzymu i papiestwa (wraz z transkrypcją i tłumaczeniem rękopisu kard. Enrico Dantego Ai miei carissimi Colleghi Cerimonieri Pontifici), [w:] Scripturae Lumen. Biblia i jej oddziaływanie, t. 11: Kościół Chrystusa, Wydawnictwo BIBLOS, Tarnów 2021, s. 443-458.