Enrico Dante otrzymał nominację biskupią dnia 28 sierpnia 1962 roku decyzją Papieża Jana XXIII. Święceń episkopatu udzielił mu sam Biskup Rzymu w Bazylice św. Jana na Lateranie dnia 21 września 1962. Wraz z nim sakrę otrzymali: Giovanni Battista Scapinelli di Leguigno z Brescii, Cesare Zebra z Castel-nuovo Scrivia w Aleksandrii, Pietro Palazzini z Piobbico w Pesaro, Paul Philippe z Paryża oraz Beniamino Nardone z Gravina di Puglia w Bari.
Wielowiekowa tradycja przyznająca Najwyższemu Pasterzowi przywilej dokonywania konsekracji biskupów samemu (tzn. bez współkonsekratorów) i w tym razem nie znalazła zastosowania, bowiem współkonsekratorami Dantego byli arcybiskupi Francesco Carpino oraz Pietro Parente. Według tej samej tradycji Biskup Rzymu posiada prawo do udzielania sakry biskupiej podczas cichej Mszy świętej sprawowanej zwyczajowo przy ołtarzu Katedry św. Piotra (z zachowaniem pewnych elementów liturgii pontyfikalnej) [1].
Należy mieć również na uwadze, iż w tym czasie obowiązywało już nowe prawo ustanowione przez Papieża Jana XXIII, które mówi, że każdy kardynał powinien być biskupem, a jeśli nim nie jest, powinien otrzymać święcenia biskupie (motu proprio Cum Gravissima z 15 kwietnia 1962 roku). Wcześniej prawo kanoniczne wymagało od kardynałów posiadania co najmniej święceń prezbiteratu (przed ogłoszeniem Kodeksu Prawa Kanonicznego w 1917 roku formalnie kardynałem mógł zostać mianowany każdy mężczyzna). Pierwsze święcenia biskupie nowych kardynałów diakonów, którzy zwyczajowo nie posiadali najwyższego stopnia święceń, odbyło się również w Katedrze Biskupa Rzymu zaledwie w 4 dni po ogłoszeniu papieskiego motu proprio. Konsekracje biskupie otrzymali wtedy kardynałowie Albareda, Bacci, Bea, Bracci, Browne, Heard, di Jorio, Jullien, Larraona, Morano, Ottaviani i Roberti.
W Archiwum ACP, w skrzyni 0282, w teczce 9 znajdujemy materiały z tej ceremonii, m. in.: książeczkę celebracyjną w języku francuskim dla korpusu dyplomatycznego zatytułowaną Consécrations Episcopales à Saint Jean de Latran par Sa Sainteté Jean XXIII le 21 septembre 1962 (dwujęzyczny tekst obrzędów z krótkimi komentarzami); biogramy purpuratów Liste des évêques consacrés par Sa Sainteté le Pape Jean XXIII à Saint Jean de Latran le 21 septembre 1962, gdzie czytamy, iż biskup Dante [2]:
„narodził się w Rzymie dnia 5 lipca 1884 roku. Po odbyciu średnich studiów w Paryżu u Ojców z Syjonu, wstępuje do rzymskiego Kolegium Capranica i zostaje wyświęcony na kapłana 3 lipca 1910 roku. Otrzymuje doktorat z filozofii, teologii i prawa kanonicznego, jak i dyplom adwokata rotalnego; zostaje mianowany profesorem Kolegium Propaganda [tzn. Krzewienia Wiary], gdzie naucza filozofii do 1930 roku, później zaś teologii - do 1947 roku. W 1913 zostaje członkiem Penitencjarii i w 1914 Kolegium Ceremoniarzy Papieskich. W 1923 otrzymuje nominację na Substitutum Kongregacji Rytów. W 1947 zostaje Prefektem Urzędu Ceremonii Papieskich i 5 stycznia 1960 Sekretarzem Kongregacji Rytów. 19 sierpnia 1962 roku otrzymuje nominację na arcybiskupa tytularnego Carpasii”.
(otwórz fotografię w nowym oknie, aby powiększyć)
(zabrania się kopiowania i udostępniania bez pisemnej zgody)
OBJAŚNIENIA DO FOTOGRAFII:
1. Współkonsekratorzy oraz episcopi electi (siedzący po stronie Ewangelii na scabellum) oczekujący przybycia Papieża (głównego konsekratora).
2. Podobnie jak wyżej.
3. Przybycie Papieża (konsekratora) do ołtarza. Jest on witany przez współkonsekratorów (w mitrach) i elektów na stojąco, którzy na papieskie pozdrowienie odpowiadają głębokim pochyleniem głowy.
4. Modlitwy u stopni ołtarza. Episcopi electi ustawiają się w linii po prawej (godniejsi) i po lewej Papieża, by odpowiadać na modlitwy.
5. Śpiew Litanii do Wszystkich Świętych. Episcopi electi padają na twarz przed ołtarzem według porządku godności (począwszy od strony Epistoły), z asystą współkonsekratorów (w mitrach, podobnie jak Papież przy faldistorium na suppedaneum).
6. Śpiew Litanii do Wszystkich Świętych. Papież w asyście dwóch ceremoniarzy; widoczna sedia gestatoria służąca za papieski tron w czasie ceremonii.
7. Po odśpiewaniu Litanii do Wszystkich Świętych, tuż po Complementum litaniarum (u stóp elektów znajdują się jeszcze pulvinaria, które winny być usunięte przez akolitów).
8. Ceremonie konsekracyjne. Po nałożeniu przez Papieża (przy pomocy współkonsekratorów) na głowy i ramiona elektów księgi Ewangelii (otwartej na perykopie opowiadającej Wniebowstąpienie Pańskie), czekają oni na klęczkach przed ołtarzem na nałożenie rąk, którego dokonuje się singulis singulariter, po czym odśpiewuje się prefację konsekracyjną. Na głowach elektów widoczne są wstęgi (vittae), które zawiązuje jeden z subdiakonów apostolskich po odśpiewaniu w tonie ferialnym pierwszej części prefacji (aż do słów caelestis unguenti rore sanctifica wypowiadanych po cichu przez współkonsekratorów), tuż przed namaszczeniem głów olejem świętym.
9. Podobnie jak wyżej. Po namaszczeniu głów oraz odśpiewaniu drugiej części prefacji (której konkluzja jest czytana submissa voce przez konsekratora i współkonsekratorów) odbywa się namaszczenie rąk.
10. Ofiarowanie i traditio donorum. Po odczytaniu antyfony na Ofiarowanie przez Papieża, nowo wyświęceni biskupi (w asyście kapelanów) składają mu dary w podzięce za święcenia: świece, chleby i baryłki. W przypadku konsekracji biskupich dokonywanych przez Papieża, na darach tych umieszcza się herb panującego Biskupa Rzymu.
11. Nowo konsekrowani biskupi po otrzymaniu mitry oraz rękawiczek (chirothecae), co odbywa się w ramach intronizacji i rytów końcowych ceremonii, po zakończeniu Mszy świętej i udzieleniu odpustu.
12. Ritus inthronizationis. Nowo konsekrowani biskupi przed ołtarzem na faldystorzach z mitrą i pastorałem w ręce. Charakterystyczne dla tego obrzędu jest to, że współkonsekratorzy tworzą jedną linię wraz z głównym konsekratorem (Papieżem) po stronie Ewangelii.
13. Podobnie jak wyżej (inne ujęcie). Przy konsekracjach biskupich dokonywanych przez Biskupa Rzymu, intronizacja nowo konsekrowanych odbywa się wyłącznie przy faldistorium (Papież dokonuje jej od małego tronu umieszczonego na suppedaneum po stronie Ewangelii).
14. Ryty końcowe. Dobrze widoczny ołtarz nowo konsekrowanych biskupów, przy którym koncelebrowali oni Mszę świętą wraz z Papieżem.
15. Enrico Dante całuje rękę Papieża przed otrzymaniem od niego pastorału przy rycie intronizacji (pastorał konsekrator przekazuje z prawej ręki do lewej ręki nowo konsekrowanego biskupa).
16. Biskup Enrico Dante składa hołd Papieżowi zasiadającemu na sedia gestatoria.
17. Po ceremonii konsekracji biskupiej w salach Pałacu Apostolskiego. Enrico Dante składa podziękowania Papieżowi Janowi XXIII (obaj, zgodnie ze zwyczajem, w stroju chórowym).
W linii sukcesji apostolskiej kardynała Dantego znajdują się (w nawiasach podane są daty święceń biskupich lub daty śmierci): Papież Jan XXIII (Angelo Giuseppe Roncalli, 1965); Giovanni kard. Tacci Porcelli (1895), kardynał-kapłan Santa Maria in Trastevere; Amilcare kard. Malagola (1876), arcybiskup Fermo; Filippo kard. de Angelis (1826), arcybiskup Fermo; Pietro Francesco kard. Galleffi (1819), kardynał-biskup Albano; Alessandro kard. Mattei (1777), kardynał-biskup Ostii (e Velletri); Bernardino kard. Giraud (1767), kardynał-kapłan Santissima Trinità al Monte Pincio; Papież Klemens XIII (Carlo della Torre Rezzonico, 1743); Papież Benedykt XIV (Prospero Lorenzo Lambertini, 1724); Papież Benedykt XIII (Pietro Francesco [Vincenzo Maria] Orsini de Gravina, 1675); Paluzzo kard. Paluzzi Altieri Degli Albertoni (1666), Kamerling Kamery Apostolskiej; Ulderico kard. Carpegna (†1630), kardynał-kapłan Santa Maria in Trastevere; Luigi kard. Caetani (1622), kardynał-kapłan Santa Pudenziana; Ludovico kard. Ludovisi (1621), arcybiskup Bolonii; arcybiskup Galeazzo Sanvitale (1604), arcybiskup emeryt Bari (-Canosa); Girolamo kard. Bernerio (1586), kardynał-biskup Albano; Giulio Antoni kard. Santorio (†1566), kardynał-kapłan San Bartolomeo all’Isola; Scipione kard. Rebiba (?), kardynał-kapłan Sant’Anastasia.
PRZYPISY
[1] Przywilej potwierdzony już w X w. przez Ordo Romanus XXXV został „porzucony” około 200 lat później przez papieży pragnących jednolitości zwyczaju, zob. J. Nabuco, Ius Pontificalium. Introductio in Cæremoniale episcoporum, Desclée & Socii, Parisiis – Tornaci – Romae – Neo-eboraci 1956, s. 4, n. 7; idem, Pontificalis Romani expisitio iuridico-pratica. Functiones pontificales extraordinariae, Desclée & Socii, Parisiis – Tornaci – Romae – Neo-eboraci 1962, s. 182, n. 211, p. 2; s. 221, n. 16, p. 1; s. 257, p. 1. Obecnie Najwyższy Pasterz dokonuje sakry biskupiej posługując się Pontyfikałem Rzymskim, tak jak wszyscy inni biskupi.
[2] S. E. R. Monseigneur ENRICO DANTE est né à Rome le 5 juillet 1884. Après ses études secondaires à Paris chez les Pères de Sion, il entre au Collège Capranica de Rome, et est ordonné prêtre le 3 juillet 1910. Il obtient le doctorat en philosophie, en théologie, et en droit, ainsi que le diplôme d’avocat rotal, et est nommé professeur au Collège de Propaganda, ou il enseigne la philosophie jusqu’en 1930 et la théologie jusqu’en 1947. En 1913, il entre à la Pénitencerie, et, en 1914, dans le collège des cérémoniaires. En 1923, il est nomme Substitut de la Congrégation des Rites. En 1947, il devient Préfet des cérémonies, et, le 5 janvier 1960, Secrétaire de la Congrégation des Rites. Le 19 aout 1962, il a été nome archevêque titulaire de Carpasia.