Die 22 februarii Anno Domini 2026
In Cathedra S. Petri Apostoli Antiochiæ
Jedna z najbardziej ikonicznych postaci Dworu Papieskiego XX wieku. Wieloletni Mistrz Ceremonii Apostolskich. Rzymianin z pochodzenia i z ducha. Filozof, teolog, kanonista i liturgista. Kapłan, biskup i kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego. Człowiek, który w pełni przeżył swoją epokę i – na swoje nieszczęście – mógł być świadkiem początku jej upadku. Enrico Dante, bo o nim mowa, znany jest przede wszystkim jako liturgiczna „prawa ręka” kolejnych papieży (od Piusa X do Pawła VI). Kim był tak naprawdę?
Źródło: archiwum CR.
I. BIOGRAFIA, CZYLI ŻYCIE I DZIEŁO RZYMSKIEGO DANTE
Jest to skrót najważniejszych informacji opracowanych w ramach naszego projektu "Enrico S.R.E. Card. Dante – Il Maestro". W poszczególnych sekcjach: 1) opracowano szczegółową biografię kardynała; 2) udostępniono dokumenty związane z jego karierą kościelną; 3) przedstawiono materiały ze święceń biskupich; 4) oraz opublikowano roboczy ceremoniał i multimedia oraz teksty związane z kreacją kardynalską Enrico Dantego.
Enrico Dante urodził się 5 lipca 1884 roku w Rzymie. Miał 4 braci. Matka zmarła, gdy miał 8 lat. Edukację wczesną odebrał w Paryżu, gdzie przede wszystkim zdobywał wiedzę humanistyczną i kulturalną. Następnie został alumnem rzymskiego kolegium Capranica, gdzie studiował i przygotowywał się do kapłaństwa. Od 1901 roku podjął studia na rzymskich uniwersytetach papieskich, które zwieńczył trzema doktoratami: z filozofii, z teologii i z prawa kanonicznego. W dniu 3 lipca 1910 roku Dante otrzymał święcenia kapłańskie.
Po otrzymaniu święceń kapłańskich, ksiądz Enrico Dante kontynuował studia wyższe, a także z gorliwością rozpoczął posługi duszpasterskie: nauczał i katechizował, sprawował Sakramenty święte, angażował się w różnego rodzaju duszpasterstwa, również dla osób spoza głównych dzielnic Rzymu. Od 1911 roku Rzymski kapłan został wykładowcą uniwersyteckim w Ateneum Papieskim podległym Kongregacji Krzewienia Wiary: najpierw filozofii, potem teologii (od 1928 roku).
Kariera w strukturach Stolicy Apostolskiej rozpoczęła się dla Enrico Dantego w 1913 roku, kiedy to został mianowany Oficjałem Świętej Penitencjarii Apostolskiej. Z kolei 25 marca 1914 roku Papież Pius X włączył go do Kolegium Papieskich Mistrzów Ceremonii, na czele którego stanął jako prefekt w dniu 13 czerwca 1947 roku. Pracował również w Świętej Kongregacji Obrzędów (od 1923 roku) oraz Świętej Kongregacji Ceremoniału (od 1943 roku). To właśnie służba Kościołowi Rzymskiemu i kolejnym następcom św. Piotra jako Apostolicarum Caeremoniarum Magister była najważniejszą i najbardziej cenioną pracą Enrico Dantego. W ciągu kolejnych dekad nie tylko miał realny wpływ na przechowywanie i pielęgnowanie tradycji i zwyczajów Dworu Papieskiego – czuwał m.in. nad przebiegiem kolejnych konklawe, koronacji papieskich, jubileuszów, brał udział w przygotowaniu ceremoniału ogłoszenia Dogmatu o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny czy pierwszych święceń biskupich udzielanych przez papieża w rycie bizantyjskim – ale dokonał m.in. reformy archiwum Kolegium Mistrzów Papieskich Ceremonii, pozostawiając po sobie niezwykle cenny odręcznie spisany dwutomowy katalog.
Źródło: Archiwum CR.
W dniu 28 sierpnia 1962 roku otrzymał sakrę biskupią z rąk Papieża Jana XXIII, co pozwoliło mu brać udział w obradach Vaticanum Secundum w roli Ojca Soborowego (uroczyste otwarcie Soboru Watykańskiego II odbyło się w dniu 11 października 1962 roku). Trzy lata później, prawie na rok przed zamknięciem soboru (8 grudnia 1965 roku), w uznaniu zasług, Papież Paweł VI kreował Enrico Dantego kardynałem (konsystorz publiczny w dniu 22 lutego 1965 roku). Dwa lata później, w dniu 24 kwietnia 1967 roku, kardynał Enrico Dante odszedł do Pana, przebywszy wcześniej kilka miesięcy w szpitalu, gdzie odwiedził do sam papież. Kardynał Dante zmarł z powodu raka w zaawansowanym stadium rozwoju. Pogrzeb kardynała odbył się 27 kwietnia 1967 roku. Doczesne szczątki hierarchy złożono w jego kościele tytularnym Santa Agata dei Goti, gdzie spoczywa do dziś.
W ciągu swojego życia kardynał Enrico Dante został wyróżniony wieloma tytułami, nagrodami i odznaczeniami, zarówno kościelnymi, jak i świeckimi. Przynależał do wielu honorowych i cenionych zakonów rycerskich (m.in. Suwerenny Rycerski Zakon Maltański i Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie). Aktywnie wspierał lokalne działania sportowe i samych sportowców. Dał się poznać jako prawdziwy i kochający swoją ojczyznę Rzymianin.
II. KARDYNAŁ ENRICO DANTE A SOBÓR I REFORMA LITURGII
Szczegółowe omówienie poglądów, wypowiedzi i interwencji w czasie prac poszczególnych komisji (około)soborowych zostało przedstawione w opracowaniu: 5) Kardynał Enrico Dante a kwestia reformy liturgii.
Monsignor Enrico Dante brał aktywny udział w pracach przygotowawczych do Soboru Watykańskiego II. Dzięki decyzji Papieża Jana XXIII o udzieleniu mu sakry biskupiej w 1962 roku, mógł również brać udział w obradach soborowych jako jeden z Ojców. Dante był członkiem komisji i organów, którym powierzono przygotowanie i przeprowadzenie reformy liturgicznej na podstawie konstytucji Sacrosanctum Concilium o liturgii świętej z 4 grudnia 1963 roku.
Z dostępnych informacji i zachowanych przekazów, w tym takich z pierwszej ręki, jak np. wspomnienia arcybiskupa Annibale Bugniniego, wynika, iż kardynał Enrico Dante do końca prezentował postawę konserwatywną, a na różnego rodzaju obradach dał się poznać jako obrońca zwyczajów i tradycji Kościoła Rzymskiego. Będąc doświadczonym duszpasterzem dostrzegał potrzebę ożywienia udziału wiernych w sprawowaniu kultu Bożego (m.in. dopuszczał użycie języków narodowych w odnowie przyrzeczeń chrzcielnych), ale nie kosztem jedności kultu (m.in. zachowanie łaciny w obrzędach liturgicznych, a także czytaniach – co nie wykluczało relektury z ambony w językach narodowych).
Podczas spotkań gremiów odpowiedzialnych za kształt reformy nieraz wprost sprzeciwiał się jej głównym architektom, był jednak w mniejszości. Niemniej Monsignor Enrico Dante potrafił uznać głos większości i w duchu posłuszeństwa przyjmował zatwierdzane przez papieża Pawła VI zmiany i postulaty, które jako Mistrz Ceremonii Apostolskich wprowadzał jako pierwszy właśnie do liturgii papieskiej (zmiany paramentów liturgicznych na „proste i szlachetne”, uproszczenia w obrzędach własnych kaplic papieskich, porzucenie dawnego rytu solennej Mszy papieskiej, pierwsze Msze święte koncelebrowane, itd.).
Źródło: Osservatore Romano della Domenica z dnia 30 kwietnia 1967 roku (XXXIV/18/1719)
Jednoznaczna ocena kardynała Enrico Dantego jest trudna, ponieważ przede wszystkim zmarł on jeszcze zanim zatwierdzono nowe Institutio generalis Missalis Romani oraz promulgowano całkowicie nowy Mszał Rzymski (1969-1970); ponadto nie dokonano szczegółowej analizy wszystkich jego wypowiedzi, działań i interwencji, ani nie opublikowano pisanych przez niego dzienników, które są przechowywane w archiwum Urzędu Papieskich Celebracji Liturgicznych (wiadomo, że Mons. Enrico Dante prowadził dziennik, nie wiadomo natomiast jak regularnie).
III. MISTRZ CEREMONII PAPIESKICH W CHWALE OŁTARZY?
Dum illorum vitam conspicimus, qui Christum fideliter sunt secuti, nova quadam ratione ad futuram Civitatem inquirendam incitamur et tutissime viam edocemur qua, inter mundanas varietates, secundum statum condicionemque unicuique propriam, ad perfectam cum Christo coniunctionem seu sanctitatem pervenire possumus. Nimirum tantam habentes impositam nubem testium, per quos Deus nobis fit praesens nosque alloquitur, ad Regnum suum in caelis adipiscendum magna virtute attrahimur.
Quae signa et vocem Domini sui maxima cum reverentia et docilitate suscipiens, Sedes Apostolica, ab immemorabilibus temporibus, pro gravi munere sibi concredito docendi, sanctificandi atque regendi Populum Dei, fidelium imitationi, venerationi et invocationi proponit viros et mulieres caritatis aliarumque evangelicarum virtutum fulgore praestantes, eosque, post debitas pervestigationes peractas, in solemni canonizationis actu Sanctos vel Sanctas esse declarat.
Ioannes Paulus II, Constitutio Apostolica Divinus Perfectionis Magister, die XXV mensis Ianuarii anno MCMLXXXIII
Życie kardynała Enrico Dantego było służbą Bogu, Kościołowi i ludziom. Z relacji, do których można dotrzeć wynika, że był człowiekiem nie tylko oddanym swoim obowiązkom i zadaniom, ale przede wszystkim kapłanem wiernie i z gorliwością wypełniającym swoje obowiązki stanu. Oprócz słów krytyki ludzi pokroju arcybiskupa Annibale Bugniniego (co w tym wypadku powinno być traktowane jako zaleta), nie można znaleźć żadnych negatywnych relacji lub komentarzy dotyczących osoby i życia kardynała Enrico Dantego. Wręcz przeciwnie: pozostawione wspomnienia są świadectwem dobroci i świętości kapłana-Rzymianina. Co więcej, współcześnie istnieje spore grono ludzi, które kardynał Enrico Dante inspiruje, zwłaszcza na polu liturgii i służby liturgicznej. Istnieją również osoby, który widziałby Dantego jako patrona Urzędu Papieskich Celebracji Liturgicznych.
Proces beatyfikacyjny Mistrza Apostolskich Ceremonii byłby wydarzeniem zasadniczo bezprecedensowym, zwłaszcza w nowożytnej i współczesnej historii Kościoła. By jednak myśleć o nim jakkolwiek poważnie, konieczne byłoby opracowanie szczegółowej naukowej biografii kardynała Enrico Dante. To zadanie dla odważnego i bezkompromisowego historyka. Pozostaje mieć nadzieję, że tak wartościowa kościelna postać, jak kardynał Enrico Dante, zasłuży w końcu na uwagę profesjonalnych badaczy i samego Kościoła.
POLECANE FILMY
POLECANE LEKTURY
- Artykuły i materiały zebrane w projekcie „Enrico S.R.E. Card. Dante – Il Maestro”.
